İSTANBUL – İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, başkent Tahran’da Şehit Kemal Harrazi Belge ve Müze Merkezi’nin açılışında yaptığı açıklamalarda, bölgede yaşanan savaşların Hürmüz Boğazı’nın güvenliği ve yönetimi üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Son bir buçuk yılda yaşanan savaşların bir dönüm noktası olduğunu belirten Arakçi, boğazdaki geçiş güzergâhları ile yönetim biçiminin yeni koşullar çerçevesinde Umman’la birlikte yeniden değerlendirileceğini söyledi.
Arakçi, “Hürmüz Boğazı’nın yönetimi eskisi gibi olmayacak” diyerek iki ülke arasındaki müzakerelerin süreceğini belirtti. Ancak açıklamada, yeni düzenlemenin hangi tarihte yürürlüğe gireceğine veya geçiş güzergâhlarında hangi somut değişikliklerin yapılacağına ilişkin kesin bir takvim paylaşılmadı.
İran ve Umman arasında boğazın geleceği için müzakereler
İran ile Umman, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin güvenli biçimde yeniden sağlanması ve boğazın gelecekte nasıl yönetileceği konusunda bir süredir görüşmeler yürütüyor. İki ülkenin dışişleri bakanları arasında 25 Ağustos’ta yapılan görüşmelerin ardından yayımlanan ortak açıklamada, geçici bir ortak deniz ulaşım koridoru oluşturulması ve boğazdaki mayınların temizlenmesine yönelik ortak çalışma yürütülmesi önerileri gündeme gelmişti.
Açıklamada, kalıcı bir geçiş güzergâhı, gelecekteki yönetim modeli, bilgi paylaşımı ve deniz trafiğinin koordinasyonu konularındaki teknik görüşmelerin de sürdürüleceği belirtilmişti. Taraflar ayrıca Körfez’e kıyısı olan diğer bölge ülkeleriyle görüşmeler yapılmasının ve kıyı devletlerinin egemenlik haklarına saygı gösterilmesinin önemini vurgulamıştı.
Arakçi’nin son açıklaması, bu müzakerelerin savaşın ardından ortaya çıkan yeni güvenlik koşulları çerçevesinde devam edeceğine işaret ediyor. Bununla birlikte, İran ile Umman arasında görüşülen düzenlemelerin henüz kesinleşmiş bir anlaşma olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.
Arakçi’den ABD’nin bölgedeki askerî varlığına tepki
İran Dışişleri Bakanı, bölgedeki güvenlik sorunlarının çözümünde dış güçlerin belirleyici olmasına karşı çıktı. ABD gibi bölge dışından gelen güçlerin varlığının güvenliği artırmak yerine güvensizlik yarattığını savunan Arakçi, Körfez ülkelerinin işbirliğini geliştirerek kendi güvenliklerini sağlamaları gerektiğini söyledi.
Arakçi, ABD ile yürütülen dolaylı görüşmelerde savaşın bütün cephelerde sona ermesi gerektiğini dile getirdiklerini de aktardı. İran’a yönelik yeni bir saldırının önceki çatışmalardan farklı sonuç vermeyeceğini savunan Arakçi, savaşın kendisinden çok savaş sonrasındaki döneme odaklandığını belirtti.
Hürmüz Boğazı neden önemli?
İran ile Umman arasında bulunan Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve açık denizlere bağlayan stratejik bir deniz geçiş noktası. Dünya enerji ticareti açısından önemli bir güzergâh olan boğazdaki güvenlik sorunları, petrol ve doğal gaz sevkiyatlarını, deniz taşımacılığını ve enerji piyasalarını doğrudan etkileyebiliyor.
Boğazın yönetimi ve geçiş koşulları üzerine yürütülen müzakereler bu nedenle yalnızca İran ve Umman arasındaki ikili ilişkilerle sınırlı değil. Alınacak kararlar, Körfez ülkelerinin güvenlik politikalarını ve uluslararası enerji taşımacılığının koşullarını da etkileyebilecek nitelikte.
Arakçi’nin açıklamaları, İran’ın Hürmüz Boğazı’nın geleceğine ilişkin düzenlemelerde Umman’la işbirliğini ve bölge ülkelerinin rolünü öne çıkardığını gösteriyor. Müzakerelerin nasıl sonuçlanacağı ve yeni bir yönetim modelinin hayata geçirilip geçirilmeyeceği ise önümüzdeki dönemde netleşecek.
