TİRAN – Arnavutluk’ta bugün düzenlenen hükümet karşıtı kitlesel eylemler, başkent Tiran’da polisle göstericiler arasında şiddetli çatışmalara sahne oldu. Öğrencilerin öncülük ettiği gösterilere ülkenin farklı bölgelerinden gelen binlerce kişi katıldı. Üniversite öğretim üyeleri, sanatçılar ve muhalefet partilerinin de destek verdiği eylemlerde eğitim koşullarının iyileştirilmesi, yolsuzluk iddialarının soruşturulması, işsizliğe karşı önlem alınması ve Başbakan Edi Rama’nın istifası talep edildi.
Arnavutluk’ta haftalardır süren eylemler, 24 Ekim’de başkent Tiran’da yeniden kitleselleşti. Öğrencilerin öncülük ettiği gösterilerde Başbakan Edi Rama’nın istifası istenirken polis, eylemcilere karşı göz yaşartıcı gaz, tazyikli su ve plastik mermi kullandı. Gösteriler sırasında kamu binaları ve bankalar hedef alınırken, polisle eylemciler arasında çatışmalar yaşandı. Hareketin büyümesinde yolsuzluk iddiaları, işsizlik ve eğitim alanındaki sorunlar etkili oldu.
Tiran’da polis müdahalesi kent geneline yayıldı
Eğitim Bakanlığı önünde toplanan göstericilerden bazıları binaya ve polis ekiplerine taş attı. Polis müdahalesinin ardından kalabalık, İskender Bey Meydanı ve Başbakanlık binası çevresine yöneldi. Dëshmorët e Kombit Bulvarı boyunca devam eden olaylarda güvenlik güçleriyle göstericiler arasında yeniden çatışmalar yaşandı.
Reuters’ın haberine göre polis, göstericileri dağıtmak için göz yaşartıcı gaz, tazyikli su ve plastik mermi kullandı. RTSH’nin aktardığı olaylarda ise bazı göstericilerin taş, havai fişek ve molotofkokteyli attığı; kaldırım taşlarını sökerek barikatlar oluşturduğu ve çöp konteynerlerini ateşe verdiği bildirildi.
Çatışmalar sırasında Çevre Bakanlığı binasında yangın çıktı. Tarım Bakanlığı ile Tiran Belediyesi binalarının girişlerinde de yangınlar meydana geldi. İtfaiye ekipleri yangınlara müdahale etti. Kent merkezindeki bazı özel işletmeler, banka şubesi ve otobüs durağı da zarar gördü.
Sağlık Bakanlığından ilk bilanço: 13 yaralı
Arnavutluk Sağlık ve Sosyal Koruma Bakanlığı, 24 Ekim günü saat 19.45’e kadar hastane ve polikliniklere başvuran yaralıların sayısını 13 olarak açıkladı.
Bakanlığın verilerine göre:
- Travma Üniversite Hastanesine yedi gösterici ve iki medya çalışanı olmak üzere dokuz kişi başvurdu.
- Anne Teresa Üniversite Hastane Merkezinde bir gösterici ve bir polis memuru tedavi gördü.
- Tiran’daki 2 No’lu Uzmanlık Polikliniğinde gözlerinden yaralanan iki polis memuruna müdahale edildi.
Bakanlık, yaralıların büyük bölümünün gerekli tedavinin ardından taburcu edildiğini, dört göstericinin ise hastanedeki muayene ve tedavilerinin sürdüğünü bildirdi.
Al Jazeera ve AFP’nin haberlerinde ise yetkililerin açıklamalarına dayanılarak yaralı gösterici ve polis sayısının 300’ü aştığı aktarıldı. Bu sayı, yalnızca bugüne (24 Ekim akşamına) ait hastane başvurularını değil, protesto dalgası boyunca yaşanan yaralanmalara ilişkin daha geniş kapsamlı açıklamaları yansıtıyor. Sağlık Bakanlığının aynı gün açıkladığı 13 kişilik bilanço ile 300’ü aşan toplam sayı bu nedenle farklı zaman aralıkları ve kapsamlarla değerlendirilmelidir.
Direnişin odağında çokuluslu sermaye ve kıyıların talanı var
Eylemlerin başlangıcında, ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’ın bağlantılı olduğu lüks turizm ve gayrimenkul yatırımları bulunuyor. Kushner’ın yatırım şirketi Affinity Partners, Arnavutluk’un Adriyatik kıyısındaki Sazan Adası ve Vjosa-Narta bölgesi çevresinde planlanan büyük ölçekli turizm projeleriyle gündeme geldi.
Çevre örgütleri ve bölgeye ilişkin kaygılarını dile getiren eylemciler, projelerin hassas doğal yaşam alanlarını tahrip edebileceğini, kıyıları büyük sermaye gruplarının ticari faaliyetlerine açabileceğini ve halkın bu alanlara erişimini kısıtlayabileceğini belirtiyor. Vjosa-Narta bölgesi, biyolojik çeşitliliği ve göçmen kuşların yaşam alanları bakımından önem taşıyor. Projeye ilişkin tartışmalar, koruma altındaki alanlarda yapılaşmanın önünü açan düzenlemeler ve yatırım süreçlerinin hızlandırılması üzerinden de sürüyor.
Bu nedenle protestolar yalnızca bir turizm projesine karşı çevre mücadelesi olarak değerlendirilmiyor. Hareket, ülkenin doğal varlıklarının ve kıyılarının kimin çıkarları doğrultusunda kullanılacağı sorusunu da gündeme getiriyor. Eylemcilerin “Arnavutluk satılık değil” sloganı, ülkenin ortak yaşam alanlarının çokuluslu tekellerin kâr hesaplarına göre düzenlenmesine yönelik tepkiyi ifade ediyor.
Trump’ın damadı Jared Kushner neden gündemde?
Jared Kushner, ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı ve Affinity Partners yatırım şirketinin kurucusu. Şirketin Arnavutluk’taki projelerle bağlantısı, protestoları uluslararası sermaye ve siyasi iktidar ilişkilerinin de tartışıldığı bir noktaya taşıdı.
Arnavutluk hükümeti yatırımları turizmi geliştirecek ve ekonomik büyümeyi destekleyecek girişimler olarak savunuyor. Buna karşılık çevre savunucuları ve hükümet eleştirmenleri, büyük ölçekli projelerin doğal alanlar üzerindeki etkisine, kamu yararına ve karar alma süreçlerinin şeffaflığına dikkat çekiyor. Avrupa Parlamentosu üyeleri de koruma alanlarındaki yapılaşmaya izin veren düzenlemeleri eleştirdi.
Kushner’ın Trump’la aile bağı, yatırımın siyasi açıdan neden tartışmalı görüldüğünü açıklayan unsurlardan biri. Ancak bu bağlantı tek başına hukuka aykırılık kanıtı değil; yatırımcıların siyasi ilişkilerinin kamu kararları üzerindeki olası etkisi ve projelerin hangi koşullarda onaylandığı, somut belgeler ve süreçler üzerinden değerlendirilmesi gereken konular.
Çevre mücadelesinden hükümet karşıtı kitlesel harekete
Mayıs ayının sonunda başlayan ve aylar boyunca büyük ölçüde barışçıl biçimde süren protestolar, zamanla daha geniş talepleri bir araya getirdi. Gençler ve öğrenciler, yolsuzluk iddialarının yanı sıra işsizlik, eğitimdeki sorunlar ve ülkede gelecek kuramama kaygılarını da dile getiriyor. Başlangıçta kıyı projelerine karşı gelişen hareket, Başbakan Rama’nın istifasını isteyen daha geniş bir hükümet karşıtı gösteriler dizisine dönüştü.
24 Ekim’deki eylemlerde polis müdahalesi ve kamu binalarına yönelik saldırılar yaşanırken, hareketin talepleri çevre korumasının ötesine geçerek siyasi temsil, yaşam koşulları ve hükümetin hesap verebilirliği başlıklarında yoğunlaştı.
Arnavutluk’taki gelişmeler, çokuluslu tekellerin projelerinin yalnızca ekonomik büyüme vaatleriyle değerlendirilemeyeceğini gösteren önemli bir tartışma başlattı: Doğal varlıkların korunması, kıyıların kamusal niteliği ve ülkenin kaynaklarından kimin yararlanacağı, protestoların merkezindeki sorular arasında yer alıyor.
