TİRAN – Arnavutluk’ta çokuluslu sermayenin lüks turizm yatırımlarına karşı halkın mücadelesi sürüyor. Ülkenin Adriyatik kıyısındaki doğal alanları büyük turizm projelerine açılırken, yerel halk toprağını, yaşam alanlarını ve doğayı savunmak için sokağa çıkıyor. Protestoların merkezinde, Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’in yatırım şirketi Affinity Partners’la bağlantılı lüks tatil köyü projesi bulunuyor.
Vjosa-Narta koruma alanı ile çevresinde planlanan proje kapsamında binlerce villa yapılması öngörülüyor. Flamingoların, deniz kaplumbağalarının ve çok sayıda canlı türünün yaşam alanı olan bölge, doğal yapısının tahrip edilmesi riskiyle karşı karşıya. Hükümetin, daha önce koruma altında bulunan alanlarda “stratejik yatırımcıların” inşaat yapabilmesine olanak tanıyan düzenlemesi ise sermayenin çıkarlarının doğanın ve halkın ihtiyaçlarının önüne geçirilmesine yönelik eleştirileri artırıyor.
Halk toprağını sermayeye bırakmıyor
Mücadele yalnızca Vjosa-Narta bölgesiyle sınırlı değil. Ülkenin kuzeybatısındaki Rrjoll köyünde de halk, lüks turizm tesisi inşaatına ve topraklarının ellerinden alındığı iddiasına karşı aylardır direniyor.
Haziran ayında yaklaşık 200 kişi, tatil köyü inşaatının yapılacağı alandaki metal ve dikenli tel çitleri kaldırarak projeye tepki gösterdi. Bölge sakinleri, ailelerine ait olduğunu söyledikleri toprakların rızaları dışında yatırıma açıldığını belirterek haklarının tanınmasını ve mağduriyetlerinin giderilmesini istiyor.
Kıyı bölgelerindeki direniş, Tiran’da düzenlenen kitlesel protestolarla birleşti. Eylemlerde “Arnavutluk satılık değil” sloganı öne çıkarken, doğa savunucuları ve öğrenciler, ülkenin doğal ve kamusal varlıklarının ayrıcalıklı yatırımcıların kâr alanına dönüştürülmesine karşı çıkıyor. Başlangıçta çevre ve yaşam alanlarının korunması talebiyle büyüyen hareket, zamanla yolsuzluk, eğitim, yaşam koşulları ve hükümet politikalarına yönelik daha geniş bir toplumsal tepkiye dönüştü.
Doğa ve yaşam alanları kâr hesabına sığmaz
Arnavutluk’ta yaşananlar, turizm yatırımları ve ekonomik büyüme söylemi altında doğanın, kıyıların ve halkın yaşam alanlarının sermayeye açılması tartışmasını yeniden gündeme taşıyor. Hükümet projeyi ekonomik kalkınma ve turizm gelirleriyle savunurken, karşı çıkanlar doğal mirasın geri dönüşü olmayan biçimde zarar görebileceğine ve yerel halkın karar süreçlerinin dışında bırakıldığına dikkat çekiyor.
Çokuluslu şirketlerin ve büyük yatırımcıların kâr beklentileri doğrultusunda şekillenen projeler, toprağın kime ait olduğu ve doğal varlıkların kimlerin yararına kullanılacağı sorularını da beraberinde getiriyor. Yerel halkın mülkiyet hakkı, doğanın korunması ve kamusal çıkarlar, yatırımcıların öncelikleri karşısında geri plana itiliyor.
Arnavutluk’taki direnişin temelinde ise açık bir talep var: Halkın toprağı, kıyıları ve doğası şirketlerin kâr hesaplarına teslim edilmemeli. Ülkenin geleceği, çokuluslu tekellerin ve sermaye çevrelerinin değil, o topraklarda yaşayan halkların ihtiyaçları ve iradesi doğrultusunda belirlenmeli.
