Lenin’e göre, savaş öncesi dönemde Avrupa sosyal-demokrat partilerinin (özellikle Almanya’dakinin) en güçlü yanı, geniş legal kitle örgütleriydi. Ancak 1914-1915 krizi, bu legal yapıların devrimci amaçlardan vazgeçilerek korunmasının, opportunizmin ve sosyal-şovenizmin temelini oluşturduğunu gösterdi. Legal örgütler, polisiye baskı altında çözülme riski taşıdığı için, partiler (Legien’den Kautsky’ye kadar) proletaryanın devrimci hedeflerini feda ederek bu yapıları muhafaza etmeyi tercih etti.
Lenin, bu tutumu kesinlikle reddeder. Ona göre, devrimci partiler “hiçbir koşulda ve hiçbir şekilde, kitleleri örgütlemek ve sosyalizmi yaymak için ne kadar küçük olursa olsun bütün legal olanaklardan yararlanmaktan vazgeçmemelidir.” Ancak aynı zamanda “legaliteye kölece bağlılığı” kırmak zorundadırlar. Engels’in “Önce siz ateş edin, burjuva baylar” sözünü hatırlatarak, burjuvazinin legaliteyi ihlal ettiği (ve savaşta her ülkede, en özgür olanlarda bile ihlal ettiği) bir durumda, devrimcilerin de legaliteyi çiğnemesinin kaçınılmaz olduğunu vurgular.
Lenin’in 1915’te kaleme aldığı Sosyalizm ve Savaş, Birinci Dünya Savaşı’nın emperyalist karakterini tahlil ederken, aynı zamanda proletarya partisinin nasıl örgütlenmesi gerektiğine, legalizmin sınırlarına ve devrimci şiddetin zorunluluğuna dair net hatlar çizer. Kitap, doğrudan bir örgütlenme el kitabı olmasa da, İkinci Enternasyonal’in çöküşü üzerinden legalist, reformist örgüt modelinin iflasını teşhir eder ve savaş koşullarında illegal, disiplinli, devrimci bir partinin zorunluluğunu ortaya koyar.
Legalizmin İflası ve Örgütlenme Biçimi
Lenin’e göre, İkinci Enternasyonal partilerinin savaş karşısında kendi burjuvazilerinin safına geçmesi, salt bireysel ihanetlerin sonucu değildir. Bu ihanetin kökü, partilerin uzun yıllar boyunca burjuva legalitesine uyum sağlamasında yatar. Parlamenter çalışma, sendikal faaliyet ve “barışçıl” propaganda, işçi aristokrasisini ve parti bürokrasisini burjuva devlet aygıtına bağlayan bir yapı oluşturmuştur.
Savaşla birlikte bu legal çerçeve bir anda ortadan kalkmış, sansür, sıkıyönetim ve tutuklamalar legal çalışmayı imkânsız hale getirmiştir. Lenin, bu noktada şu tespiti yapar: Emperyalist savaş koşullarında proletaryanın devrimci partisi, legal olanaklara tutunarak ayakta kalamaz. Parti, illegal çalışma yöntemlerini bilmek, yeraltı örgütlenmesini sürdürmek ve kitlelerle bağını bu koşullarda da koparmamak zorundadır. Legalizme hapsolmuş bir parti, burjuvazinin ilk baskısında dağılır; oysa gerçek bir devrimci örgüt, baskı altında daha da sıkılaşır.
İllegal Örgütlenmenin Zorunluluğu
Lenin, savaş döneminin illegal çalışmayı “olağanüstü” değil, “zorunlu” hale getirdiğini vurgular. Emperyalist devlet, savaş bahanesiyle bütün demokratik hakları askıya almış, sosyalist basını kapatmış, mitingleri yasaklamış, asker kaçaklarını ve anti-militaristleri ağır cezalara çarptırmıştır. Bu koşullarda:
- Açık, legal parti organları işlevsizleşir.
- Merkezî, disiplinli ve profesyonel bir illegal aygıt olmadan kitlelerle bağ kurulamaz.
- Broşür, bildiri ve yeraltı basını, propaganda ve ajitasyonun temel aracı haline gelir.
- Parti, hem legal olanakları (varsa) kullanmalı hem de illegal aygıtını her an hazır tutmalıdır.
Lenin’in bu yaklaşımı, daha önceki Ne Yapmalı? dönemindeki “profesyonel devrimci” anlayışının savaş koşullarına uyarlanmış halidir. Parti, amatör, gevşek ve legalist bir yapı olamaz; savaşın yarattığı baskı, örgütün daha merkeziyetçi, daha gizlilik kurallarına bağlı ve daha disiplinli olmasını gerektirir. Ancak bu merkezîlik, kitlelerden kopuk bir komitecilik değil, kitle bağını illegal koşullarda da sürdürebilen bir yapıdır.
Devrimci Şiddet ve Savaşın İç Savaşa Dönüştürülmesi
Sosyalizm ve Savaş’ın en keskin tezlerinden biri, emperyalist savaşın “iç savaşa” dönüştürülmesi çağrısıdır. Lenin, “kendi hükümetinin yenilgisini istemek” ilkesini, salt pasif bir dilek olarak değil, aktif bir devrimci politika olarak formüle eder. Bu politika, şu unsurları içerir:
- Askerler arasında kardeşleşme propagandası,
- Cephedeki silahların kendi burjuvazisine çevrilmesi,
- Savaşın yarattığı yıkım ve sefaletin, proletaryanın iktidar mücadelesine dönüştürülmesi.
Burada “devrimci şiddet” soyut bir ilke değil, somut bir zorunluluktur. Emperyalist savaş zaten en yoğun şiddet biçimidir. Burjuvazi, milyonlarca işçiyi birbirini öldürmeye zorlarken, proletaryanın bu şiddete “barışçıl” yöntemlerle karşı koyması mümkün değildir. Lenin’e göre, şiddeti reddetmek, burjuvazinin şiddet tekeline boyun eğmek demektir. Devrimci sınıf, silahı kendi eline alarak savaşı sınıf savaşına dönüştürmek zorundadır.
Bu yaklaşım, Kautsky ve merkezcilerin “barış” sloganlarından köklü biçimde ayrılır. Onlar savaşı “kötü bir olay” olarak görüp hükümetler arası anlaşmayla sona erdirmeyi savurken, Lenin savaşı sınıf mücadelesinin en keskin biçimi olarak ele alır ve ancak proletarya diktatörlüğüyle gerçek barışın sağlanabileceğini belirtir.
Parti, Enternasyonal ve Devrimci Perspektif
Lenin, örgütlenme meselesini ulusal çerçeveyle sınırlamaz. İkinci Enternasyonal’in çöküşü, yeni bir Enternasyonal’in (Üçüncü, Komünist Enternasyonal) kurulmasını zorunlu kılar. Bu yeni örgüt, sosyal-şovenistlerden ve merkezcilerden kesin kopuş temelinde inşa edilmelidir. Partiler, hem kendi ülkelerinde illegal çalışma kapasitesine sahip olmalı hem de uluslararası düzeyde ortak bir devrimci strateji izlemelidir.
Sonuç olarak Lenin, Sosyalizm ve Savaş’ta şu bütünsel çerçeveyi çizer:
Emperyalist savaş koşullarında legalist, reformist örgüt modeli iflas etmiştir. Proletaryanın devrimci partisi, illegal çalışmayı bilen, disiplinli, merkeziyetçi ve kitle bağını koparmayan bir yapı olmak zorundadır. Bu örgüt, savaşı iç savaşa dönüştürmeyi, yani devrimci şiddeti örgütlemeyi göze almalıdır. Çünkü emperyalist şiddet karşısında “barışçıl” kalmak, işçi sınıfını kendi burjuvazisinin yedeğine indirgemektir.
Bu tezler, yalnızca 1914-1918 döneminin ürünü değil; emperyalist savaşların, baskı rejimlerinin ve legalist yanılsamaların sürdüğü her dönemde geçerliliğini koruyan bir örgüt ve mücadele anlayışıdır.
