ANKARA – Transformatör ve anahtarlama ürünleri üreten Astor Enerji’nin Ankara Sincan’daki fabrikasında işçiler, mesai saatleri boyunca boyunlarında ya da ceplerinde taşımak zorunda oldukları takip cihazlarıyla çalışıyor. Evrensel Gazetesi’nden Ahmet Berk Yakar’ın özel haberine göre, işçilerin “çip” olarak adlandırdığı kart biçimindeki cihazlar yaklaşık üç ay önce kullanılmaya başlandı ve uygulama bölümler hâlinde yaygınlaştırıldı.
Kimliğinin açıklanmasını istemeyen işçilerden biri, cihazlar dağıtılırken kendilerine olası kaza ve afet durumlarında daha hızlı ulaşılabilmesi için bu uygulamanın başlatıldığının söylendiğini aktardı. Ancak cihazların mesai boyunca çıkarılamaması, işçilerin fabrika içinde nerede bulunduklarının ve belirli alanlarda ne kadar süre geçirdiklerinin izlenebilmesi, uygulamanın yalnızca güvenlik amacıyla sınırlı kalıp kalmadığı sorusunu gündeme getirdi.
Tuvalete gitmek bile denetim konusu
İşçiler, elektronik takip sisteminin çalışma hayatındaki baskıyı artırdığını anlatıyor. Cihazı mesai boyunca üzerinde taşımak zorunda olduğunu belirten bir işçi, fabrika içindeki hareketlerinin sürekli izleniyormuş hissi yarattığını söyledi.
Bir başka işçi ise belirli bir noktada sabit kaldıklarında kendilerine bunun nedeninin sorulabildiğini, tuvalette veya dinlenme alanlarında geçirilen sürenin de takip edilebildiğini anlattı. İşçinin sözleri, uygulamanın çalışma koşulları üzerindeki etkisini ortaya koyuyor:
“İnsanlar artık daha az tuvalete gidiyor. Psikolojik olarak daha yoğun çalışıyor. Rahatsız olsa bile.”
İşçiler, fabrikada daha önce kamera sistemleri ve yöneticiler aracılığıyla yürütülen denetime elektronik takibin de eklenmesinden endişe ediyor. Cihazlardan elde edilen verilerin ileride performans değerlendirmelerinde kullanılması ve ücretleri etkileyen uygulamalara dayanak yapılması ihtimali de çalışanların kaygıları arasında.
İşçiler uygulamayı reddedemiyor
İşçilerden biri, cihazı takmamanın kendilerine bırakılmış bir tercih olmadığını belirterek uygulamanın fabrika yönetiminin genel prosedürü olarak sunulduğunu söyledi. Bazı çalışanların işlerini kaybetme kaygısıyla uygulamayı kabullenmek zorunda hissettiğini aktaran işçiler, mevcut denetim mekanizmalarının da baskıyı artırdığını ifade etti.
Fabrikada “sarı kart” adı verilen uyarı uygulamasının bulunduğunu ve bunun prim kesintisine kadar varabildiğini belirten bir işçi, yeni sistemin de çalışanların aleyhine kullanılabileceğinden kaygı duyduğunu dile getirdi.
İşçilerin aktarımları, mesai süresinin dakika dakika hesaplandığı bir çalışma düzeninde elektronik takip sisteminin yalnızca acil durumlarda kullanılacağına ilişkin güvencelerin yeterli bulunmadığını gösteriyor.
Şirket: Amaç iş güvenliği ve süreç iyileştirme
Astor Enerji, uygulamaya ilişkin sorulara verdiği yanıtta sistemin “Entegre Güvenlik ve Süreç İyileştirme Sistemi” olarak adlandırıldığını ve Ankara’daki Anahtarlama Ürünleri fabrikasında 840 çalışana cihaz verildiğini açıkladı.
Şirket, uygulamanın pilot aşamada olduğunu, diğer fabrikalara yaygınlaştırılıp yaygınlaştırılmayacağına pilot sonuçları ve çalışanlardan alınan geri bildirimler doğrultusunda karar verileceğini bildirdi.
Cihazların çalışanların fabrika içerisindeki anlık konumunu ve belirli alanlarda geçirdikleri süreyi kaydettiğini doğrulayan şirket, sistemin amacının mola ve dinlenme sürelerini denetlemek olmadığını savundu. Açıklamada, cihazı taşımayan çalışanlara yaptırım uygulanmadığı ve sistem verilerine erişimin görevlerle sınırlı tutulduğu da öne sürüldü.
Ancak işçilerin anlattıkları, şirketin açıkladığı amaç ile uygulamanın çalışanlar üzerindeki etkileri arasında bir tartışma bulunduğunu ortaya koyuyor.
Dijital gözetim işçi üzerindeki denetimi artırıyor
Astor’daki uygulama, üretim alanlarında dijital teknolojilerin işçilerin konumunu, hareketlerini ve çalışma sürelerini izlemek için kullanılmasına ilişkin tartışmaların bir örneği. Cihazları geliştiren Ankara merkezli ENGES, kendi tanıtımında sistemin çalışanların bina içindeki konumlarını gerçek zamanlı gösterebildiğini, belirli alanlarda geçirilen süreleri analiz edebildiğini ve verimlilik ölçümüne yönelik raporlar oluşturabildiğini belirtiyor.
Birleşik Metal-İş Sınıf Araştırmaları Merkezi’nin (BİSAM) “Metal İşkolunda Dijital Gözetim ve Algoritmik Yönetim” araştırması da bu konudaki işçi deneyimlerine ışık tutuyor. Temmuz 2026’da açıklanan ve 109 işyerinden 665 metal işçisinin deneyimlerine dayanan araştırmaya göre, işçilerin yüzde 56’sı kendilerini değerlendiren sistemlerin hangi ölçütlere göre karar verdiğini bilmediğini belirtti.
Araştırmada işçilerin yüzde 34’ü çalışma temposu ve dijital takibin gün sonunda aşırı zihinsel yorgunluk yarattığını, yüzde 29’u ise sürekli izlendiğini hissetmenin strese yol açtığını ifade etti. Katılımcıların yüzde 23’ü sürekli izlemenin dikkatlerini dağıtarak iş kazası riskini artırdığını bildirdi.
Astor’da çalışanların aktarımlarıyla birlikte değerlendirildiğinde bu veriler, dijital takip sistemlerinin hangi amaçlarla kullanıldığı, işçilerin hangi verilerinin toplandığı ve bu verilerin çalışma koşullarını belirlemek için nasıl değerlendirildiği sorularını öne çıkarıyor.
İşçi sağlığı ve güvenliği için kullanılan teknolojilerin çalışanların yaşamını korumaya katkı sunması mümkün. Ancak çalışanların konum ve zaman bilgilerinin sürekli kaydedilmesi, şeffaflık ve işçi denetimi olmaksızın çalışma temposunu artıran bir mekanizmaya dönüşme riski taşıyor. Astor’daki uygulama da işçilerin bilgilendirilmesi, verilerin hangi amaçlarla kullanılacağının açıklanması ve çalışanların haklarının güvence altına alınması gerekliliğini gündeme getiriyor.
