BELGRAD – Sırbistan’da 25 Ekim 2026’da yapılan erken parlamento seçimleri, uzun süredir iktidarda bulunan Sırp İlerleme Partisi (SNS) ve lideri Aleksandar Vučić açısından önemli bir yenilgiye sahne oldu. Yaklaşık iki yıldır ülke genelinde protestolar düzenleyen öğrenci hareketinin desteklediği “Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanıyor”, ilk sonuç tahminlerine göre parlamentoda çoğunluğu elde etti.
Reuters’ın aktardığına göre Vučić, seçim sonuçları henüz kesinleşmemişken yenilgiyi kabul ederek öğrenci hareketinin 135-140 sandalye, kendi siyasi blokunun ise yaklaşık 105 sandalye kazanmasının beklendiğini açıkladı. Parlamentoda çoğunluk için 126 sandalye gerekiyor. Seçime katılımın da yüzde 65’e yaklaştığı bildirildi.
Protestolar 16 kişinin yaşamını yitirdiği felaketin ardından başladı
Sırbistan’daki protesto dalgası, 1 Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunun girişindeki beton çatının çökmesi ve 16 kişinin yaşamını yitirmesiyle başladı. Felaketin ardından altyapı projelerindeki denetim, kamu kaynaklarının kullanımı ve yolsuzluk iddiaları ülke çapında tartışma konusu oldu.
Öğrenciler, sorumluların hesap vermesini ve olayın tüm yönleriyle aydınlatılmasını talep ederek üniversitelerde boykotlar ve kitlesel eylemler başlattı. Kısa sürede öğrencilerin öncülüğündeki hareket; öğretim üyelerinin, emekçilerin, çiftçilerin ve farklı toplumsal kesimlerin katıldığı geniş bir protesto dalgasına dönüştü. Eylemlerde yolsuzluk iddialarının araştırılması, kurumların bağımsızlığı ve hükümetin hesap verebilirliği öne çıktı.
Sokaklardan seçimlere uzanan mücadele
Protestolar boyunca Belgrad başta olmak üzere çok sayıda kentte kitlesel yürüyüşler ve mitingler düzenlendi. Öğrenci hareketi, iktidarın politikalarına karşı taleplerini seçim sürecine de taşıyarak kendi adaylarının yer aldığı bir listeyle parlamentoya girdi.
22 Ekim’de Belgrad’da düzenlenen seçim öncesi mitingine on binlerce kişi katıldı. Öğrencilerin hareketi, geleneksel siyasi partilerden bağımsız bir toplumsal güç olarak ortaya çıkarken bazı muhalefet partileri de öğrenci adaylarını destekledi.
Seçim günü ise usulsüzlük ve seçmenlere baskı iddiaları gündeme geldi. Bağımsız seçim gözlem kuruluşu CRTA, izlediği 500 sandık merkezinin yaklaşık üçte birinde seçmenlere veya seçim görevlilerine baskı uygulandığına ilişkin gözlemler bildirdi. CeSID de oy verme sürecinde yaşanmış olabilecek usulsüzlüklere ilişkin yüzlerce başvuru aldığını açıkladı. Bu bildirimler, seçim sürecinin denetimi ve sonuçların resmî olarak kesinleştirilmesi konusundaki tartışmaları beraberinde getirdi.
Vučić’in yenilgiyi kabul etmesinin ardından sokaklarda kutlamalar
Vučić’in yenilgiyi kabul etmesinin ardından Belgrad, Novi Sad ve diğer kentlerde binlerce kişi sokaklara çıktı. Öğrenci hareketini destekleyenler bayraklar taşıdı, sloganlar attı ve seçim sonucunu kutladı. Belgrad’da iktidar yanlılarının bir yılı aşkın süredir kamp kurduğu park çevresindeki bariyerler de kaldırıldı.
Vučić, 2014’te başbakan, 2017’de cumhurbaşkanı olarak göreve gelmesinden bu yana Sırbistan siyasetindeki belirleyici isimlerden biriydi. Seçim sonucu, iktidarının uzun yıllara yayılan hâkimiyetine karşı en güçlü siyasi meydan okumalardan birinin sandıkta karşılık bulduğunu gösteriyor. Bununla birlikte, yeni parlamentonun kurulması ve hükümetin oluşumu için resmî seçim sonuçlarının kesinleşmesi ve anayasal sürecin tamamlanması gerekiyor.
Seçim zaferi, protestoların taleplerinin karşılandığı anlamına gelmiyor
Öğrenci hareketinin seçim başarısı, Sırbistan’da yolsuzluk iddialarına ve iktidarın uygulamalarına karşı gelişen toplumsal tepkinin siyasal alanda önemli bir güç kazandığını ortaya koyuyor. Ancak sandıktaki sonuç, protestoların başlangıcındaki temel taleplerin kendiliğinden yerine getirildiği anlamına gelmiyor.
Novi Sad’daki felaketin sorumlularının hesap vermesi, kamu kurumlarının işleyişinin denetlenmesi, yolsuzluk iddialarının aydınlatılması ve seçim sürecine ilişkin şikâyetlerin incelenmesi önümüzdeki dönemin başlıca başlıkları arasında yer alacak.
Sırbistan’da iki yıla yaklaşan kitlesel mücadele, sokakta örgütlenen toplumsal tepkinin seçim sonuçlarını etkileyebildiğini gösterdi. Hareketin bundan sonraki aşamada taleplerini ne ölçüde hayata geçirebileceği ise yeni parlamentonun atacağı adımlara, kurumların işleyişine ve protestolar boyunca bir araya gelen toplumsal kesimlerin mücadeleyi nasıl sürdüreceğine bağlı olacak.
