İSTANBUL – Karayolları Genel Müdürlüğü’nün (KGM) kontrolündeki 15 Temmuz Şehitler ve Fatih Sultan Mehmet köprüleri ile çeşitli otoyol ve çevre yollarının özelleştirilmesine yönelik hazırlıklarda yeni bir aşamaya geçiliyor. Gündeme gelen modele göre yollar ve köprüler ayrı parçalara ayrılarak üçlü ya da dörtlü paketler halinde işletme hakkı devrine konu edilebilecek. Trafik yoğunluğu yüksek ve düşük güzergâhların aynı paket içinde bir araya getirilmesi de değerlendiriliyor.
Özelleştirme sürecinin yasal zemini oluşturuldu
4 Eylül 2026 tarihli ve 11750 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 5 Eylül’de Resmî Gazete’de yayımlandı. Kararla Niğde-Pozantı Otoyolu, Gaziantep Çevre Otoyolu ve Bursa Çevre Otoyolu’nun belirli bir kesimi özelleştirme kapsam ve programına alınırken, daha önce programa dahil edilen köprü ve otoyollar da düzenleme çerçevesinde yer aldı.
Karar, söz konusu altyapıların 30 yıllığına işletme hakkı devri ve mevzuatta yer alan diğer özelleştirme yöntemleriyle özel işletmecilere açılmasının önünü açıyor. İşlemlerin 31 Aralık 2031’e kadar tamamlanması öngörülüyor.
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, mülkiyetin devlette kalacağını ve değerlendirilen modelin belirli bir süre için işletme hakkının devredilmesini esas aldığını açıkladı. Ancak mülkiyetin devlette kalması, işletme faaliyetlerinin özel şirketlerin kontrolüne bırakılması ihtimalini ortadan kaldırmıyor.
Kamusal hizmetten şirket kârına
Köprüler ve otoyollar, milyonlarca insanın işe, okula ve sağlık hizmetlerine ulaşmasında; tarım ürünlerinin ve sanayi mallarının taşınmasında kullanılan temel kamusal altyapılar arasında yer alıyor. Bu altyapının işletme haklarının uzun sürelerle özel şirketlere devredilmesi, kamusal hizmetin hangi önceliklerle yürütüleceği sorusunu gündeme getiriyor.
Özelleştirme modelinde şirketlerin gelir beklentisi ile yurttaşların erişilebilir ulaşım ihtiyacı arasında nasıl bir denge kurulacağı belirleyici olacak. İşletme hakkını devralan şirketlerin bakım, işletme ve yatırım giderlerini hangi koşullarda karşılayacağı; geçiş ücretlerinin nasıl belirleneceği ve kamu yararının hangi mekanizmalarla korunacağı açıklığa kavuşturulmalı.
Ulaşım maliyetlerindeki artış yalnızca araç sahiplerini değil, taşımacılık giderleri üzerinden işçileri, emekçileri ve tüketicileri de etkileyebilir. Bu nedenle özelleştirme sürecinin mali ve toplumsal sonuçları, yalnızca yatırımcıların ilgisi ve işletme gelirleri üzerinden değerlendirilemez.
Paketleme modeli yatırımcı ilgisini artırmayı hedefliyor
Gündeme gelen paketleme yaklaşımında, trafik yoğunluğu ve gelir potansiyeli farklı güzergâhların aynı işletme paketi içinde birleştirilmesi planlanıyor. Böylece yatırımcıların daha geniş bir altyapı grubunu birlikte devralması amaçlanıyor. Haberlere göre köprü ve otoyollar için yerli ve yabancı yatırımcıların ilgisi de sürüyor; yabancı yatırımcılar arasında Fransız şirketleri öne çıkıyor.
Ancak paketlerin kesin kapsamı, ihalelerin takvimi, işletme şartları ve geçiş ücretlerine ilişkin düzenlemeler henüz kamuoyuna açıklanmış ayrıntılı bir nihai model olarak ortaya konmuş değil. Bu nedenle paketleme planının bütün ayrıntılarının kesinleştiği söylenemez.
Özelleştirme kararına yargı yolu
Köprü ve otoyolların özelleştirme kapsamına alınması kamuoyunda tepkiyle karşılanırken, Birleşik Kamu-İş Konfederasyonu kararın iptali istemiyle Danıştay’da dava açtığını duyurdu. Böylece özelleştirme sürecinin hukuki boyutu da gündeme taşındı.
Köprü ve otoyolların işletme haklarının uzun süreliğine devredilmesine ilişkin süreç ilerlerken, temel tartışma kamusal altyapının nasıl yönetileceği ve bu altyapının kullanımından doğan gelirin kimlere aktarılacağı üzerinde yoğunlaşıyor. Özelleştirme hazırlıklarının şeffaf biçimde yürütülmesi; ücret politikalarının, sözleşme koşullarının ve kamu yararına ilişkin güvencelerin teminat alınması ise diğer önemli hususlar arasında.
