İSTANBUL – Polonya’da Anayasa Mahkemesi’nin yönetimi ve yargıçların meşruiyeti üzerine yıllardır devam eden siyasi ve hukuki anlaşmazlık, polis müdahalesiyle yeni bir boyuta taşındı. Başkent Varşova’daki Anayasa Mahkemesi binasına çevik kuvvet polisleri konuşlandırılırken, mahkeme önünde toplanan göstericilerle polis arasında gerilim yaşandı.
Kriz, Anayasa Mahkemesi Başkanı Bogdan Święczkowski ile Başkan Yardımcısı Bartłomiej Sochański’nin görevlerinden uzaklaştırıldıklarına ilişkin duyurunun mahkemenin internet sitesinde yayımlanmasıyla başladı. Muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisi (PiS), karara tepki göstererek mahkeme önünde toplandı.
Mahkeme binasında polis müdahalesi
Polonya basınında yer alan haberlere göre, çevik kuvvet polisleri mahkeme binasına girdi ve bina çevresinde güvenlik önlemleri aldı. Muhalefet siyasetçisi Beata Szydło, polislerin mahkeme binasına zorla girdiğini, güvenlik görevlilerinin uzaklaştırıldığını ve mahkeme belgelerine el konulduğunu ileri sürdü. Polis ise mahkeme görevlilerinin zorla çıkarıldığı iddiasını reddederek müdahalenin güvenlik gerekçeleriyle yapıldığını savundu.
Mahkeme önünde toplanan bazı göstericilerin çitleri aşması ve polis memurlarına çeşitli cisimler atması üzerine üç kişi gözaltına alındı. Böylece mahkeme binasındaki müdahale ve çevresindeki protestolar, ülkenin siyasi gündeminin merkezine yerleşti.
Cumhurbaşkanı Nawrocki Senegal ziyaretini yarıda kesti
Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, yaşanan gelişmeler üzerine Senegal ziyaretini yarıda keserek Polonya’ya döndü. Nawrocki, yaptığı açıklamada ülkedeki anayasal düzenin ihlal edildiğini savundu ve güvenlik güçlerinin mahkeme arazisini terk etmesini istedi.
Nawrocki’nin mahkeme binasına girmeye çalıştığı sırada polis kordonu ve güvenlik görevlileriyle arasında arbede yaşandığı da basına yansıdı. Cumhurbaşkanı, hükümet tarafından görevlendirilen kişilerin mahkemenin meşru yargıçları olmadığını ileri sürdü.
Krizin arkasında 10 yıllık yargı ve iktidar mücadelesi var
Polonya’daki anayasal kriz, 2015 yılında başlayan yargıç atamalarına ilişkin anlaşmazlığa dayanıyor. Önceki sağcı Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) iktidarı döneminde yapılan yargı düzenlemeleri ve atamalar, Avrupa Birliği ile Polonya arasında hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığı tartışmalarına yol açmıştı.
2023’te iktidara gelen Başbakan Donald Tusk hükümeti, önceki dönemin tartışmalı yargı düzenlemelerini değiştirme ve yargı sistemini yeniden yapılandırma vaadinde bulundu. Ancak hükümetin adımları, Cumhurbaşkanı Nawrocki ve PiS’in itirazlarıyla karşılaştı. Cumhurbaşkanının parlamentoda seçilen beş yeni yargıcın göreve başlamasını engellemesi de anlaşmazlığı derinleştirdi.
Tusk hükümeti, yargının önceki iktidar döneminde siyasallaştırıldığını savunarak hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmeye çalıştığını belirtiyor. PiS ve Cumhurbaşkanı Nawrocki ise son müdahaleyi anayasal düzene yönelik bir saldırı olarak nitelendiriyor. Mahkeme başkanı ve yardımcısının görevden uzaklaştırılmasının hukuki geçerliliği de tartışmalı olmaya devam ediyor.
Polonya’da yaşananlar, yargı kurumlarının yönetimi üzerinden yürüyen iktidar mücadelesinin devlet kurumlarını karşı karşıya getirdiğini gösteriyor. Anayasa Mahkemesi çevresindeki polis ablukası ve müdahale, ülkedeki siyasi krizin daha da derinleştiğine işaret ediyor.
