ANKARA – 1990’lı yıllarda Kürt halkına yönelik devlet politikalarının en ağır biçimde uygulandığı dönemin üst düzey bürokratlarından Ünal Erkan, 29 Ekim’de tedavi gördüğü hastanede yaşamını yitirdi. 1991-1992 yıllarında Emniyet Genel Müdürlüğü yapan Erkan, 1992-1996 yılları arasında Olağanüstü Hal (OHAL) Bölge Valisi olarak görev aldı. Daha sonra devlet bakanlığı ve milletvekilliği yapan Erkan, siyasi yaşamının ardından da 1990’lı yılların ağır hak ihlalleriyle anıldı.
OHAL döneminde köy boşaltmalar ve zorla kaybetmeler
1987-2002 yılları arasında 13 Kürt ilinde uygulanan OHAL rejimi, geniş idari ve güvenlik yetkileriyle bölge halkının yaşamını doğrudan etkiledi. Ünal Erkan’ın valilik yaptığı 1992-1996 yılları, köy boşaltmaları, zorunlu göç, faili meçhul cinayetler ve gözaltında zorla kaybetmelerin yoğunlaştığı dönemlerden biri oldu.
Hafıza Merkezi verilerine göre, 1992-1996 yılları arasında 1.045 zorla kaybetme vakası gerçekleşti. Haberde, 1994’te 518, 1995’te ise 232 vaka kaydedildiği belirtiliyor. Bu veriler, dönemin ağır insan hakları ihlallerinin boyutunu ortaya koyan kayıtlar arasında yer alıyor.
Köy boşaltmaları ve zorunlu göç de dönemin temel gerçeklerinden biriydi. Haberde aktarılan 1998 tarihli Meclis araştırması raporunda, 1997 itibarıyla 905 köy ve 2.523 mezra olmak üzere toplam 3.428 yerleşim yerinin boşaltıldığı bilgisi yer aldı. İçişleri Bakanlığının 2012’de açıkladığı verilerde ise 1990’lı yıllarda 386 bin 360 kişinin köylerinden göç etmek zorunda kaldığı belirtildi. İnsan hakları örgütleri, gerçek bilanconun açıklanan resmî rakamların üzerinde olduğunu savundu.
Musa Anter ve Mehmet Sincar cinayetleri
Erkan’ın OHAL Bölge Valiliği yaptığı yıllarda gazeteci ve yazar Musa Anter, 20 Eylül 1992’de Diyarbakır’da öldürüldü. DEP Mardin Milletvekili Mehmet Sincar ise 4 Eylül 1993’te Batman’da uğradığı silahlı saldırıda yaşamını yitirdi. Her iki cinayet de Kürt siyasi tarihinin aydınlatılması ve sorumluların hesap vermesi talep edilen dosyaları arasında yer aldı.
2019’da Musa Anter cinayeti ile JİTEM ana davasının birleştirilmesinin ardından Ankara 6. Ağır Ceza Mahkemesinde tanık olarak dinlenmesiyle de yargı kayıtlarına yansıdı. Duruşmada JİTEM’in faaliyetleri ve beyaz Toros araçları hakkında sorular yöneltilen Erkan, bölge valiliği döneminde illerin araç ihtiyacını karşılamak üzere beyaz Toroslar alındığını söyledi. JİTEM’e ilişkin sorular karşısında ise doğrudan bir açıklama yapmadı.
Erkan, Sincar cinayetinin ardından 14 kişinin gözaltına alındığını ve bunlardan birinin katil olduğunu açıklamıştı. Dönemin İçişleri Bakanı Mehmet Gazioğlu ise cinayetin failinin yakalanmadığını belirterek bu açıklamayla çelişmişti. Cinayet, yıllar boyunca cezasızlık tartışmalarının başlıklarından biri olmayı sürdürdü.
Cezasızlık tartışması sürüyor
Erkan’ın görev dönemine ilişkin tartışmalar yalnızca faili meçhul cinayetlerle sınırlı değil. Köylerin boşaltılması, insanların zorla yerinden edilmesi ve gözaltında kaybetmeler, 1990’lı yıllarda Kürt illerinde yaşanan ağır hak ihlallerinin başlıca unsurları arasında yer aldı.
Cumartesi Anneleri/İnsanları’ndan, 1995’te gözaltına alındıktan sonra kendisinden bir daha haber alınamayan Hasan Ocak’ın kardeşi Aysel Ocak da Erkan’ın ölümünün ardından yaptığı açıklamada, adının zorla kaybetmelerle ilgili Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarında, Meclis raporlarında ve hak ihlallerine ilişkin suç duyurularında geçtiğini hatırlattı.
Ünal Erkan’ın ölümü, 1990’lı yıllarda yaşananların hesabının sorulması ve hakikatle yüzleşilmesi meselesini yeniden gündeme taşıdı. Dönemin ağır insan hakları ihlalleri, yalnızca geçmişte kalmış olaylar olarak değil, mağdurların ve yakınlarının adalet arayışını sürdüren bir tarihsel sorumluluk olarak ele alınmayı bekliyor.
