Sitemizi Google aramalarında tercih edilen kaynak olarak ekleyin.
İSTANBUL – Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin kabul edildiği 20 Kasım, dünyanın birçok ülkesinde Dünya Çocuk Hakları Günü olarak anılıyor. Sözleşme; çocukların yaşama, gelişme, eğitim, sağlık, korunma ve katılım haklarını güvence altına alıyor. Sözleşmeyi kabul eden BM’nin kendisinin ise dünyanın farklı bölgelerinde çocukların hatta kendi üyelerince katledilmesi karşısında bir siyasi irade ortaya koyduğunu, çocuk ölümlerini durdurmak için kimi kısmi yardım kampanyaları örgütlemek ve istatistik tutmak öte gittiğini söylemek zor.
Türkiye’de çocukların önemli bir bölümü, sözkonusu BM sözleşmesindeki haklardan eşit biçimde yararlanamıyor.
Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 2025 verilerine göre ülkede 21 milyon 375 bin 930 çocuk yaşıyor. Çocuklar toplam nüfusun yüzde 24,8’ini oluşturuyor.
Çocukların yaşam koşullarına ilişkin veriler ise özellikle yoksulluk, çalışma hayatına erken katılım, iş cinayetleri, çocuk yaşta evlilikler ve eğitimden kopuş başlıklarında ciddi sorunlara işaret ediyor.
Her üç çocuktan biri yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında
TÜİK’in 2025 yılı Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistiklerine göre Türkiye’de çocukların yüzde 36,8’i yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında bulunuyor.
Bu oran erkek çocuklarında yüzde 36, kız çocuklarında ise yüzde 37,8.
Aynı gösterge toplam nüfusta yüzde 27,9 olarak ölçüldü. Böylece çocukların yoksulluk veya sosyal dışlanma riski, genel nüfusa göre yaklaşık dokuz puan daha yüksek gerçekleşti.
Çocuk yoksulluğu yalnızca ailelerin gelir yetersizliğiyle sınırlı kalmıyor. Yeterli ve sağlıklı beslenememe, uygun barınma koşullarına erişememe, eğitim olanaklarından yararlanamama ve sosyal etkinliklerden uzak kalma gibi sonuçlar da yaratıyor.
Yoksulluk, çocukların çalışma hayatına erken yaşta girmesini kolaylaştıran temel ekonomik baskılardan biri.
15-17 yaş grubunda her 100 çocuktan yaklaşık 23’ü çalışıyor
TÜİK’in Hanehalkı İşgücü Araştırması verilerine göre 15-17 yaş grubundaki çocukların istihdam oranı 2023’te yüzde 19,6, 2024’te yüzde 22,3, 2025’te ise yüzde 22,8 oldu.
2025 yılında erkek çocukların istihdam oranı yüzde 33,1, kız çocuklarınki yüzde 11,9 olarak kaydedildi.
Bu veriler, lise çağındaki çocukların önemli bir bölümünün çalışma hayatında bulunduğunu gösteriyor.
Ancak TÜİK’in 15-17 yaş grubuna ilişkin istihdam istatistiği, Türkiye’deki bütün çocuk işçiliğini kapsamıyor. Daha küçük yaşlarda tarımda, sokakta, atölyelerde ve aile işletmelerinde çalışan çocukların tamamını bu oran üzerinden belirlemek mümkün değil.
İSİG Meclisi, özellikle mevsimlik tarım, küçük sanayi, inşaat ve hizmet sektörlerinde çalışan çocukların önemli bölümünün kayıt dışı olduğunu belirtiyor.
MESEM’lerde yaklaşık 559 bin çırak kayıtlı
Çocuk emeğinin en fazla tartışıldığı alanlardan biri Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM).
MEB Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğünün 2025 Yılı Birim Faaliyet Raporuna göre 31 Aralık 2025 itibarıyla e-MESEM sistemine kayıtlı öğrenci sayısı 558 bin 977’ye ulaştı.
Aynı rapora göre organize sanayi bölgelerinde ‘eğitim’ adı altında emek sömürüsüne, tehlikeli çalışma koşullarına ve iş cinayetlerine maruz kalan öğrenci sayısı 86 bin 608 oldu.
MESEM modelinde öğrenciler teorik eğitimlerini okullarda, uygulamalı eğitimlerini ise işletmelerde gerçekleştiriyor. Bakanlık bu modeli mesleki beceri kazandırma ve istihdama hazırlık amacıyla yürütüyor.
Ancak emek örgütleri, öğrencilerin haftanın büyük bölümünü işletmelerde geçirmesinin eğitim ile çocuk işçiliği arasındaki sınırı belirsizleştirdiğini savunuyor.
İSİG Meclisi, MESEM uygulamasının çocuk emeğini düşük ücretli ve güvencesiz biçimde üretim süreçlerine dahil ettiğini belirterek sistemin değiştirilmesini istiyor.
MESEM’de kayıtlı bütün öğrencilerin 18 yaşın altında olmadığı da dikkate alınmalı. Buna rağmen sistemin yüz binlerce öğrenciyi işletmelerdeki çalışma süreçleriyle buluşturması, çocukların iş güvenliği ve eğitim hakkı bakımından önemli bir tartışma konusu.
Bir eğitim öğretim yılında en az 95 çocuk işçi hayatını kaybetti
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisinin 22 Eylül 2026 tarihli raporuna göre 1 Eylül 2025 ile 31 Ağustos 2026 arasındaki eğitim öğretim döneminde en az 95 çocuk işçi çalışırken hayatını kaybetti.
İSİG Meclisinin verilerine göre bu sayı, önceki eğitim öğretim dönemine kıyasla yaklaşık yüzde 32 arttı.
2023-2024 döneminde en az 66, 2024-2025 döneminde en az 72 çocuk işçi hayatını kaybetmişti.
2025-2026 döneminde yaşamını yitiren çocukların 28’i 5-14, 67’si ise 15-17 yaş grubundaydı.
Çocukların 14’ü kız, 81’i erkekti. Hayatını kaybedenlerin 14’ü mülteci veya göçmen çocuklardan oluşuyordu.
En fazla çocuk işçi ölümü tarım, inşaat ve metal sektörlerinde
İSİG Meclisinin aynı raporunda çocuk işçi ölümlerinin sektörlere göre dağılımı da yer aldı.
En az 37 çocuk tarımda, 18 çocuk inşaatta, 10 çocuk metal sektöründe ve 7 çocuk ticaret alanında çalışırken hayatını kaybetti.
Konaklama, gıda, kimya ve diğer sektörlerde de çocuk işçi ölümleri kaydedildi.
Çocukların çalışırken hayatını kaybetmesi, iş güvenliği önlemlerinin yanı sıra çocukların hangi yaşta, hangi koşullarda ve ne kadar süreyle çalıştırıldığı sorularını da gündeme getiriyor.
İSİG Meclisi, özellikle 18 yaşından küçüklerin tehlikeli işlerde çalıştırılmasına karşı etkin denetim yapılmasını, çocuk işçiliğini besleyen yoksullukla mücadele edilmesini ve çocukların eğitim hakkının güvence altına alınmasını istiyor.
2013’ten bu yana en az 852 çocuk işçi çalışırken hayatını kaybetti
İSİG Meclisinin 23 Nisan 2026’da yayımladığı uzun dönemli değerlendirmeye göre 2013’ten rapor tarihine kadar en az 852 çocuk işçi çalışırken hayatını kaybetti.
Bu sayı, örgütün basın taramaları, yerel kaynaklar ve kendisine yapılan bildirimlerle tespit edebildiği ölümleri kapsıyor.
Kayıt dışı çocuk işçiliğinin yaygınlığı nedeniyle gerçek sayının daha yüksek olabileceği değerlendiriliyor.
Çocuk işçi ölümlerinin yıllar boyunca devam etmesi, sorunun yalnızca tek tek işletmelerdeki ihmallerle açıklanamayacağını gösteriyor. Çocukların ekonomik nedenlerle çalışmak zorunda kalması, denetimlerin yetersizliği ve eğitimden uzaklaşma birlikte ele alınması gereken sorunlar arasında bulunuyor.
2025’te 8 bin 68 kız çocuğu evlendirildi
Çocuk hakları alanındaki bir diğer sorun, çocuk yaşta evlilikler.
TÜİK’in 2025 yılı evlenme istatistiklerine göre 16-17 yaş grubunda bulunan 8 bin 68 kız çocuğu resmî olarak evlendirildi.
Bu sayı, yıl içindeki bütün resmî evliliklerin yüzde 1,5’ine karşılık geliyor.
Resmî kız çocuk evliliklerinin toplam evlilikler içindeki oranı 2002’de yüzde 7,3 düzeyindeyken 2025’te yüzde 1,5’e geriledi.
Bu düşüş önemli olmakla birlikte çocuk yaşta evliliklerin sona erdiği anlamına gelmiyor.
Ayrıca TÜİK’in evlenme istatistikleri yalnızca resmî evlilikleri kapsıyor. Resmî kayda girmeyen birliktelikler ve 16 yaşından küçük çocukları içeren vakalar bu istatistikten hareketle sayılamıyor.
Çocuk yaşta evlilikler, özellikle kız çocuklarının eğitimden uzaklaşması, ekonomik bağımlılık, erken yaşta gebelik ve toplumsal eşitsizlikler açısından önemli riskler barındırıyor.
Eğitim hakkı: Lise çağında okullaşma yüzde 87,09
Milli Eğitim Bakanlığının 2025-2026 örgün eğitim istatistiklerine göre Türkiye’de ortaöğretim çağındaki 14-17 yaş grubunda okullaşma oranı yüzde 87,09 oldu.
Bu oran, ilkokul çağındaki çocuklarda yüzde 98,46, ortaokul çağındaki çocuklarda ise yüzde 98,16 olarak gerçekleşti.
Lise çağındaki okullaşma oranının daha düşük olması, çocukların ortaöğretime erişimindeki sorunların sürdüğünü gösteriyor.
Bununla birlikte okullaşma oranı tek başına okulu terk eden çocukların sayısını vermiyor. Açık öğretim, devamsızlık, eğitim dışına çıkış ve farklı eğitim programları ayrıca incelenmek zorunda.
Yoksulluk, çocuk işçiliği, erken evlilikler, göç ve bölgesel eşitsizlikler, çocukların eğitim yaşamını etkileyen başlıca etkenler arasında bulunuyor.
Uyuşturucu tehlikesi: Çocukları koruyacak sosyal politikalar gerekiyor
Çocukların karşı karşıya kaldığı sorunlar arasında uyuşturucu madde kullanımına maruz kalma ve bağımlılık riski de bulunuyor.
Bu alanda Türkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi (TUBİM) ile Emniyet Genel Müdürlüğünün narkotik raporları, kullanım eğilimleri ve madde kullanımına başlama yaşları hakkında önemli veriler içeriyor.
Ancak uyuşturucu suçları nedeniyle işlem gören çocukların sayısı, madde kullanan çocukların toplam sayısıyla aynı şey değil. Kolluk verileri, tedavi başvuruları ve toplum araştırmaları farklı grupları ölçüyor.
Bu nedenle çocuklar arasında uyuşturucu kullanımının hangi oranda arttığına veya ortalama başlama yaşının kaç olduğuna ilişkin bir iddianın, aynı yöntemle hazırlanmış karşılaştırılabilir araştırmalara dayanması gerekiyor.
Uyuşturucu kullanımına karşı çocukları korumak yalnızca güvenlik önlemleriyle mümkün değil. Okullarda bilimsel temelli önleyici eğitim, erişilebilir ruh sağlığı hizmetleri, ailelere sosyal destek, güvenli sosyal alanlar ve çocukların eğitimden kopmasının önlenmesi de önem taşıyor.
Yoksulluk, sosyal dışlanma ve destek hizmetlerine erişimdeki eşitsizlikler, bağımlılık risklerinin değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gereken toplumsal koşullar arasında yer alıyor.
Çocukların korunması ailelerin ekonomik gücüne bırakılamaz
Türkiye’de çocukların yaşam koşullarına ilişkin veriler, eğitim ve korunma haklarının ekonomik eşitsizliklerden bağımsız olmadığını gösteriyor.
Bir yanda çocukların yüzde 36,8’i yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında bulunurken diğer yanda lise çağındaki çocukların önemli bir bölümü çalışma hayatında yer alıyor.
MESEM’lerdeki yüz binlerce kayıt, iş cinayetlerinde yaşamını yitiren çocuklar, erken yaşta evlilikler ve eğitimden kopuş, çocuk haklarının yalnızca yasal düzenlemelerle güvence altına alınamayacağını ortaya koyuyor.
Çocukların korunması için ailelerin yeterli gelire ulaşabilmesi, ücretsiz ve nitelikli eğitimin güçlendirilmesi, okul yemeği ve sosyal desteklerin yaygınlaştırılması, çocuk işçiliğine karşı etkili denetim yapılması ve çocuklara yönelik sağlık hizmetlerinin erişilebilir olması gerekiyor.
Dünya Çocuk Hakları Günü’nde temel soru: Çocuklar için nasıl bir yaşam?
Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, çocukların yalnızca korunmasını değil, fiziksel, zihinsel ve toplumsal gelişimlerini destekleyecek koşullarda yaşamalarını da öngörüyor.
Türkiye’deki güncel istatistikler ise milyonlarca çocuğun yoksulluk riskiyle, yüz binlercesinin çalışma hayatıyla ve binlercesinin erken yaşta evlilikle karşı karşıya bulunduğunu gösteriyor.
İSİG Meclisinin tespit ettiği çocuk işçi ölümleri, çalışma yaşamındaki risklerin çocuklar açısından ne kadar ağır sonuçlar doğurabildiğini ortaya koyuyor.
20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü, çocukların yalnızca gelecekteki yetişkinler olarak değil, bugün eşit haklara sahip bireyler olarak değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatıyor.
Çocukların yeri tehlikeli işyerleri değil; güvenli okullar, oyun alanları, kültür ve spor merkezleri. Bu hakların hayata geçirilmesi, çocukların yaşadıkları ailenin gelirine bağlı olmaktan çıkarılmasını ve kamusal sorumluluğun güçlendirilmesini gerektiriyor.



