ANKARA – 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi, 16 Ekim’de TBMM’ye sunuldu. Plan ve Bütçe Komisyonu’nda 21 Ekim’de başlayan görüşmeler 27 Kasım’a kadar sürecek. Aralık ayında Genel Kurul’a gelmesi beklenen bütçe, yalnızca kamu gelir ve giderlerinin hesabı değil; kaynakların hangi sınıflara, hangi sektörlere ve hangi önceliklere göre dağıtılacağı tartışmasını da beraberinde getirdi.
Teklife göre merkezi yönetim bütçesinin giderleri 27 trilyon 276 milyar, gelirleri 23 trilyon 408 milyar lira olacak. Öngörülen bütçe açığı 3 trilyon 868 milyar lira. Faiz ödemeleri için ayrılan 3 trilyon 975 milyar lira ise bütçe açığını da aşıyor.
Bütçenin temel tartışması burada düğümleniyor: İşçi ve emekçiler ücretleriyle geçinemez, emekliler temel ihtiyaçlarını karşılayamaz, çiftçiler üretim maliyetleri altında ezilirken kamu kaynaklarının önemli bir bölümü faiz ödemelerine, savunma ve güvenlik harcamalarına ayrılıyor. Vergi yükü ise büyük ölçüde tüketim üzerinden geniş halk kesimlerine yansıyor.
Faiz ödemelerine 3 trilyon 975 milyar lira
2027 bütçesinde faiz giderleri için ayrılan kaynak, 2026 yılı bütçe teklifindeki 2 trilyon 742 milyar liralık tutardan 3 trilyon 975 milyar liraya yükseldi. Bu miktar, toplam bütçe giderlerinin yaklaşık yüzde 14,6’sına karşılık geliyor.
DEM Parti Grup Başkanvekili Gülistan Kılıç Koçyiğit, bütçeyi değerlendirirken faiz giderlerinin bütçe açığındaki rolüne dikkat çekti. DEM Parti Emek Komisyonu Eşsözcüsü Zeyyat Ceylan da faiz ödemelerine ayrılan kaynağın büyüklüğünü eleştirerek bütçenin halkın ihtiyaçlarını gözetmediğini savundu.
CHP’li Gülizar Biçer Karaca ise Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesi görüşmelerinde faiz ödemeleri ile Kamu-Özel İşbirliği (KÖİ) projelerine yapılan garanti ödemelerini gündeme taşıdı. Karaca, KÖİ projeleri kapsamında 2027 yılında 298 milyar lira ödeme öngörüldüğünü belirterek emeklilerin bütçeye yük olarak gösterilmesine karşı çıktı.
Faiz ve garanti ödemeleri, kamu kaynaklarının önemli bir bölümünün borçlanma ve sözleşme yükümlülüklerine aktarılması anlamına geliyor. Bu kaynakların ücretlere, sosyal hizmetlere ve kamusal yatırımlara ayrılması gerektiği yönündeki eleştiriler bütçe tartışmasının merkezinde yer alıyor.
Vergi yükü yine halkın tüketimine biniyor
2027 yılında vergi gelirlerinin 19 trilyon 906 milyar liraya ulaşması hedefleniyor. Bunun 5 trilyon 681 milyar lirasının Katma Değer Vergisi’nden (KDV), 3 trilyon 284 milyar lirasının ise Özel Tüketim Vergisi’nden (ÖTV) elde edilmesi bekleniyor.
KDV ve ÖTV gibi tüketim vergileri, gelir düzeyi ne olursa olsun yurttaşların alışverişinde ve günlük harcamalarında karşılarına çıkıyor. Düşük gelirli bir işçiyle yüksek gelirli bir sermaye sahibinin aynı ürünü alırken ödediği tüketim vergisi, gelirlerine oranla farklı ağırlık taşıyor. Bu nedenle tüketim vergilerinin bütçe gelirlerindeki yüksek payı, vergi adaletsizliği tartışmasını büyütüyor.
DEM Parti’nin bütçe eleştirilerinde de ücretlilerin daha maaşını almadan vergi ödediği, buna karşılık sermaye kesimlerine teşvik ve muafiyetler sağlandığı vurgulanıyor. Parti, vergi yükünün emekçilerden alınarak sermayeye aktarılmasına son verilmesini ve adil vergilendirme yapılmasını talep ediyor.
Savunma ve güvenliğe 3 trilyon 454 milyar lira
2027 bütçesinde savunma ve güvenlik harcamaları için toplam 3 trilyon 454 milyar lira ayrılması planlanıyor. Bunun 2 trilyon 206 milyar lirası savunmaya, 1 trilyon 248 milyar lirası iç güvenliğe ayrılıyor.
DEM Parti Emek Komisyonu Eşsözcüsü Zeyyat Ceylan, bütçedeki güvenlik harcamalarını eleştirerek Türkiye’nin güvenlik bütçesine değil, barış bütçesine ihtiyacı olduğunu söyledi. DEM Parti, “Ekmek, Barış ve Adalet için Bütçe” çağrısıyla kaynakların savaş ve güvenlik politikaları yerine halkın ihtiyaçlarına ayrılmasını istedi.
Kadın örgütleri ve kadın hakları savunucuları da savaş politikalarına ayrılan kaynakların eğitim, sağlık, bakım hizmetleri ve toplumsal cinsiyet eşitliğine yönlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Kadınların yoksulluk, işsizlik, güvencesiz çalışma ve bakım yükü karşısında desteklenmesi için bütçede somut kaynak ayrılması talep ediliyor.
Bütçe tartışması bu yönüyle yalnızca ekonomik tercihlerle sınırlı değil. Barış, eşit yurttaşlık, anadilinde eğitim ve sağlık hakkı gibi talepler de kaynakların nasıl dağıtılacağı sorusunun parçası olarak gündeme geliyor.
İş cinayetleri ve güvencesiz çalışma bütçede yok sayılıyor
3 Kasım’da Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 2027 bütçesi görüşülürken TİP, EMEP ve diğer muhalefet milletvekilleri, Bakan Vedat Işıkhan’a iş cinayetleri, sendikasızlaştırma ve güvencesiz çalışma koşulları üzerinden eleştiriler yöneltti.
TİP Genel Başkanı Erkan Baş, AKP iktidarı döneminde 38 bin 216 işçinin iş kazalarında yaşamını yitirdiğini belirterek Bakanlığın sunumunda işçi ölümlerine yer verilmemesine tepki gösterdi. Baş, işçilerin daha fazla çalışmasına rağmen yoksullaştığını, ücretlerini alabilmek için mücadele etmek zorunda kaldığını söyledi.
Komisyon görüşmelerinde işçi sağlığı ve güvenliği denetimlerinin yetersizliği, sendikal hakların önündeki engeller ve güvencesiz çalışma da gündeme taşındı. Bakanlığın sunumunda istihdam ve sendikalaşma verileri öne çıkarılırken muhalefet, çalışma yaşamındaki hak kayıplarının ve iş cinayetlerinin yeterince ele alınmadığını savundu.
İşçilerin yaşamını koruyacak denetimlerin güçlendirilmesi, taşeron ve güvencesiz çalışmanın sona erdirilmesi, sendikal örgütlenmenin önündeki engellerin kaldırılması ve insanca yaşamaya yetecek ücretlerin güvence altına alınması bütçenin temel başlıkları arasında olmalı. Ancak komisyon tartışmalarında bu taleplerin karşılanmasına yönelik kaynak ve politika tercihleri eleştiri konusu oldu.
Emekli, işçi ve yoksul halk geçim derdinde
Bütçede sosyal yardım ve destekler için 1 trilyon 341 milyar lira ayrılması öngörülüyor. Buna karşılık eğitim ve sağlık gibi temel kamusal hizmetlere ayrılan kaynakların, artan ihtiyaçları karşılayıp karşılamayacağı tartışılıyor.
DEM Partili Adalet Kaya, dar gelirli yurttaşların gelirlerinin yaklaşık yüzde 39’unu kira ve konuta, yüzde 29’unu ise gıdaya harcadığını belirterek barınma ve beslenme giderlerinin hane bütçesi üzerindeki ağırlığına dikkat çekti.
CHP’li Gülizar Biçer Karaca da emeklilerin bütçeye yük olarak gösterilmesine tepki gösterdi. Faiz ve KÖİ ödemelerine ayrılan kaynakları hatırlatan Karaca, emeklilerin insanca yaşayabilecekleri aylık talebinin kamu maliyesi açısından bir yük gibi sunulmasını eleştirdi.
DEM Parti’nin bütçe çağrısında asgari ücretin insanca yaşamaya yetecek düzeye çıkarılması, emekli aylıklarının artırılması, ücretsiz okul yemeği, kamusal sağlık ve eğitim hizmetlerinin güçlendirilmesi de yer aldı. Çiftçi ve küçük esnafın borç yükünün hafifletilmesi, sermayeye sağlanan teşvik ve muafiyetlerin gözden geçirilmesi istendi.
Kadınların emeği, yoksulluk ve bakım yükü bütçede karşılık buluyor mu?
2027 bütçesine yönelik kadın örgütlerinin eleştirilerinde, kadınların ekonomik ve toplumsal eşitsizlikleri özel bir yer tutuyor. Kadınlar, artan kira ve gıda fiyatlarının yanı sıra ücretsiz bakım emeğinin büyük bölümünü üstlenmeye devam ediyor. Güvencesiz ve düşük ücretli işlerde yoğunlaşan kadınların ekonomik bağımsızlığını güçlendirecek kamusal hizmetlere ihtiyaç duyuluyor.
Kadınlar için erişilebilir kreşler, yaşlı ve engelli bakım hizmetleri, eşit işe eşit ücret, güvenceli istihdam ve şiddete karşı koruma mekanizmalarının bütçede yeterli kaynakla desteklenmesi isteniyor. JINNEWS’e konuşan kadınlar ve kadın örgütleri, güvenlikçi politikalara ayrılan kaynaklar yerine eğitim, sağlık, bakım hizmetleri ve kadınların yaşam koşullarını iyileştirecek politikalara bütçe ayrılması gerektiğini vurguladı.
Hükümet bütçeyi mali disiplin ve büyüme hedefleriyle savunuyor
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, bütçeyi sunarken mali disiplinin korunacağını, ekonomik büyümenin sürdürüleceğini ve enflasyonla mücadelenin devam edeceğini açıkladı. Hükümet, 2027 yılında ekonominin yüzde 4,2 büyümesini ve yıl sonu enflasyonunun yüzde 21’e gerilemesini hedefliyor.
Yılmaz, faiz giderlerinin milli gelire oranının yüzde 3,6 olmasının öngörüldüğünü belirterek bütçeyi bir hizmet bütçesi olarak nitelendirdi. Hükümet ayrıca eğitim, sağlık, sosyal yardım, tarım ve yatırımlara ayrılan kaynakları bütçenin öncelikleri arasında gösteriyor.
Ancak muhalefetin ve emek örgütlerinin eleştirileri, bütçedeki toplam ödeneklerden ziyade kaynakların dağılımına odaklanıyor. Faiz ve güvenlik harcamalarının büyüklüğü, tüketim vergilerinin halk üzerindeki yükü, iş cinayetleri, düşük ücretler ve sosyal desteklerin yetersizliği bu tartışmanın temel başlıklarını oluşturuyor.
2027 bütçesi henüz komisyondaki görüşmelerini tamamlamadı. Aralık ayında TBMM Genel Kurulu’na gelmesi beklenen teklifin önündeki temel mesele, kamu kaynaklarının sermaye ve borç ödemeleri yerine toplumun geniş kesimlerinin ihtiyaçlarına ne ölçüde yönlendirileceği. İşçi ve emekçiler, emekliler, kadınlar, yoksul halklar ve barış talep eden kesimler açısından bütçenin gerçek karşılığı, ayrılan rakamların yaşam koşullarında yaratacağı değişimle ölçülecek.
