İZMİR – İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik tesislerinde 9 Kasım’da meydana gelen patlamada hayatını kaybeden işçilerin hikâyeleri ortaya çıktıkça, yaşananların ardında kaç hayatın yarım kaldığı da görülüyor.
İlk açıklamalarda 17 olarak duyurulan can kaybı, daha sonra 18’e yükseldi. Hayatını kaybedenlerin kimlikleri açıklandığında kamuoyunun karşısına önce bir isim listesi çıktı. Ancak o listenin her satırında bir ailenin geçim mücadelesi, bir çocuğun babası, bir eşin hayat arkadaşı, bir işçinin yıllar içinde biriktirdiği emek ve gelecek planları vardı.
Ailelerin, kardeşlerin, çocukların ve yakınlarının anlattıkları; işçilerin bir bölümünün ekonomik zorunluluklarla çalışmayı sürdürdüğünü, bazılarının emeklilikten sonra yeniden iş aradığını, bazılarınınsa ağır çalışma koşullarına rağmen geçimini sağlamak için fabrikada kalmak zorunda olduğunu gösteriyor.
Göksel Ünaldı: İlk iş gününde, iki saat sonra yaşamını yitirdi
40 yaşındaki Göksel Ünaldı, Aliağa’nın Bozköy Mahallesi’nde yaşıyordu. Taşeron firma bünyesinde kazan bakımında temizlik işi yapmak üzere HABAŞ’ta çalışmaya başladığı gün patlama meydana geldi.
Ünaldı, fabrikadaki ilk iş gününde, işe başladıktan yaklaşık iki saat sonra yaşamını yitirdi. Ailesi ölüm haberini eve gelen jandarmadan öğrendi.
Ünaldı’nın çocuğu, babasının henüz işe başladığı gün riskli bir alanda görevlendirilmesine tepki gösterdi. “Babamın işteki ilk günüydü, kazan bakımında temizlik yapıyormuş. İki saatlik işçi orada çalıştırılır mı?” sözleri, işçilerin işe başlamadan önce hangi eğitimden geçirildiği ve hangi koşullarda görevlendirildiği sorularını gündeme getirdi.
Abdülkadir Kınacı: Emekli oldu, geçinmek için yeniden çalışmaya başladı
57 yaşındaki Abdülkadir Kınacı, Menemen’de yaşıyordu. Evli ve üç çocuk babasıydı. Bir pamuk fabrikasından emekli olduktan sonra da farklı işlerde çalışmayı sürdürdü.
Kınacı, emekliliğin ardından geçimini sağlamak için yeniden iş aradı ve HABAŞ’ta işe başladı. Patlamadan yalnızca birkaç gün önce fabrikada çalışmaya başlamıştı. İşe giriş süresi bazı haberlerde üç, bazılarında dört gün olarak aktarıldı.
Kardeşi Bayram Kınacı, ağabeyinin emekli olduktan sonra da zaman zaman farklı işlerde çalıştığını anlattı. Kınacı’nın hikâyesi, yıllarca çalışıp emekli olan bir işçinin, emeklilik gelirinin geçinmeye yetmemesi nedeniyle yeniden çalışmak zorunda kalışını ortaya koydu.
Kadir Kaan Özçelik: 25 yaşında genç bir mühendis
25 yaşındaki makine mühendisi Kadir Kaan Özçelik, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi mezunuydu. Daha önce staj yaptığı HABAŞ’ta, patlamadan yaklaşık üç ay önce makine bakım bölümünde çalışmaya başlamıştı.
Özçelik’in kardeşi Şevval Özçelik’in açıklamalarına göre ağabeyi, yaklaşık bir buçuk ay önce fabrikada çalışırken ellerinden yaralanmıştı. İş kazası bildirimi yapılması halinde işten çıkarılacağı ya da baskıyla karşılaşacağı yönünde korkutulduğu iddia edilen genç mühendis, yaşadığı yaralanmayla ilgili resmî şikâyette bulunmamıştı.
Kardeşi, ağabeyinin ölüm haberinin aileye geç bildirildiğini de belirterek yetkililere tepki gösterdi. Özçelik’in ailesinin aktardıkları, işyerinde yaralanmaların bildirilmesi, çalışanların iş güvencesi ve iş kazalarının kayıt altına alınması konularında yanıt bekleyen sorular doğurdu.
Ferhat Maraşlı: 15 yıllık emeğinin ardından ev borcunu ödeyip ayrılacaktı
38 yaşındaki Ferhat Maraşlı, Menemen’de yaşıyordu ve yaklaşık 15 yıldır HABAŞ’ta çalışıyordu. Bu yıl bir ev almış, borcunu ödedikten sonra işten ayrılmayı planlamıştı.
Babası Nihat Maraşlı, oğlunun planını, “Bu yıl ev almıştı. Onun borcunu ödeyeyim çıkarım diyordu. Bitti borcu” sözleriyle anlattı.
Maraşlı, yıllarını verdiği fabrikadan ayrılmak için ev borcunun bitmesini bekliyordu. Ancak bu planını gerçekleştiremedi. 15 yıllık çalışma hayatının ardından geride ailesini ve tamamlanmayı bekleyen yaşamını bıraktı.
Özcan Efe: Ağır işi bırakmak istiyordu, geçim kaygısı çalışmaya devam ettirdi
42 yaşındaki Özcan Efe evli ve üç çocuk babasıydı. Fabrikadaki ağır çalışma koşulları nedeniyle işten ayrılmayı düşünüyordu.
Çocukluk arkadaşı Sami Akar’ın anlattığına göre Efe, maaşının piyasadaki koşullara kıyasla daha iyi olması nedeniyle HABAŞ’ta çalışmayı sürdürüyordu. Bir hafta kadar önce ağabeyine işin ağırlığından yakındığı ve ayrılmayı düşündüğünü söylediği aktarıldı.
Efe’nin Menemen’de küçük bir ev almak istediği, işten ayrılırken alacağı tazminatla bu planını gerçekleştirmeyi umduğu belirtildi. Ancak geçim kaygısı nedeniyle sürdürdüğü çalışma, onun için son buldu.
Mustafa Sert: Biri 14 yaşında, diğeri üç aylık iki çocuk
42 yaşındaki Mustafa Sert, dört yıldır HABAŞ’ta çalışıyordu. Menemen’de yaşayan Sert evliydi ve iki çocuk babasıydı. Çocuklarından biri 14, diğeri henüz üç aylıktı.
Sert’in ölümüyle birlikte ailesinin geçimini sağlayan bir işçi, iki çocuğun babası ve bir eş hayatını kaybetti. Geride, babasının büyümesini göremeyeceği üç aylık bir bebek ve babasını kaybeden 14 yaşında bir çocuk kaldı.
İlker Sığırtmaçoğlu ve Hüsnü Ersoy: 15 yıl aynı fabrikada, aynı aileden iki işçi
Patlamada yaşamını yitiren İlker Sığırtmaçoğlu ile Hüsnü Ersoy kuzenlerdi. İki işçi de yaklaşık 15 yıldır HABAŞ’ta çalışıyordu.
31 yaşındaki İlker Sığırtmaçoğlu, hidrolik bakım ustasıydı. Evliydi ve Aliağa’nın Bozköy Mahallesi’nde yaşıyordu.
38 yaşındaki Hüsnü Ersoy da evliydi ve ikiz kız çocukları babasıydı. Yaklaşık 15 yıldır aynı fabrikada çalışan iki kuzen, patlamada birlikte yaşamını yitirdi. 10 Kasım’da Bozköy’de düzenlenen cenaze töreninin ardından yan yana toprağa verildiler.
Diğer işçiler: Her birinin ardında başka bir hayat kaldı
Patlamada yaşamını yitiren 18 işçinin tamamı farklı yerlerden, farklı ailelerden ve farklı çalışma geçmişlerinden geliyordu. Kamuoyuna ulaşan bilgiler, her birinin yaşamına ilişkin ayrıntıları henüz ortaya koymaya yetmiyor. Ancak isimleri ve ailelerinin aktardıkları, bu insanların bir istatistikten ibaret olmadığını hatırlatıyor.
Hayatını kaybeden diğer işçiler şöyle:
- İlker Sığırtmaçoğlu: 31 yaşındaydı, hidrolik bakım ustasıydı. Yaklaşık 15 yıldır HABAŞ’ta çalışıyordu.
- Hüsnü Ersoy: 38 yaşındaydı, evli ve ikiz kız çocukları babasıydı. Yaklaşık 15 yıllık fabrika deneyimi vardı.
- Göksel Ünaldı: 40 yaşındaydı. Taşeron firma bünyesinde çalıştığı ilk gün yaşamını yitirdi.
- Abdülkadir Kınacı: 57 yaşındaydı, emekli olduktan sonra yeniden çalışmaya başlamıştı. HABAŞ’ta yalnızca birkaç gündür çalışıyordu.
- Kadir Kaan Özçelik: 25 yaşında makine mühendisiydi. Yaklaşık üç ay önce makine bakım bölümünde işe başlamıştı.
- Ferhat Maraşlı: 38 yaşındaydı, yaklaşık 15 yıldır HABAŞ’ta çalışıyordu. Ev borcunu bitirip işten ayrılmayı planlıyordu.
- Özcan Efe: 42 yaşındaydı, üç çocuk babasıydı. Ağır çalışma koşullarına rağmen geçim kaygısıyla çalışmayı sürdürüyordu.
- Mustafa Sert: 42 yaşındaydı, dört yıldır HABAŞ’ta çalışıyordu. Biri 14 yaşında, diğeri üç aylık iki çocuğu vardı.
- Yasin Taşçı: Menemen’de yaşıyordu.
- Uğur Temel: İzmir’in Buca ilçesinde yaşıyordu.
- Barış Güney: Manisa bağlantısı bulunan işçiler arasındaydı.
- Orhan Altay: Erzurum’un Aşkale ilçesine bağlı Merdiven köyündendi.
- Özcan Efe: Menemen’de yaşıyordu.
- Recep Fedai: 42 yaşındaydı. Afyonkarahisar’ın Şuhut ilçesine bağlı Karacaören/Karaadilli köyündendi ve Menemen’de yaşıyordu.
- Ceylan Bıyıklı: Menemen’de yaşıyordu.
- Ersin Oğuz: Kınık’ta yaşıyordu.
- Güner Gökçe: Erzurum’un Şenkaya ilçesindendi.
- Serkan Kurt: İzmir Karşıyaka’da yaşıyordu.
18 isim değil, 18 ayrı yaşam
HABAŞ’ta hayatını kaybeden işçilerin hikâyelerinde ortak bir gerçek var: Her biri yaşamını emeğiyle sürdüren, ailesinin geçimini sağlamaya çalışan, borçlarını ödemek, çocuklarını büyütmek ve geleceğe dair planlarını gerçekleştirmek isteyen insanlardı.
Birisi ilk iş gününde, diğeri emeklilikten sonra yeniden başladığı işte; bir başkası 15 yıldır çalıştığı fabrikada yaşamını yitirdi. Kimi ev borcunu bitirip ayrılmayı, kimi ağır çalışma koşullarından kurtulmayı bekliyordu. Kimi de henüz üç aylık bebeğini büyütmek için çalışıyordu.
Bu hikâyeler, iş cinayetlerinin yalnızca çalışma saatleri içinde yaşanan bir olaydan ibaret olmadığını gösteriyor. İşçinin ölümüyle birlikte ailesinin geçim koşulları, çocuklarının geleceği, eşinin yaşamı ve yıllar içinde kurduğu bütün planlar da değişiyor.
HABAŞ’taki patlamanın ardından sorulması gereken yalnızca patlamanın nasıl meydana geldiği değil; işçilerin hangi koşullarda çalıştırıldığı, gerekli önlemlerin alınıp alınmadığı, taşeron çalışma düzeninin nasıl işlediği ve daha önce yaşanan olaylardan sonra neden yeterli önlem alınmadığıdır.
İşçilerin isimleri bir tutanakta sıralanıp dosya kapatılamaz. Her birinin yaşamı, hayalleri ve ailesi vardı. Her biri yaşamak için emeğinden başka satacak birşeyi olmayan sınıfın, işçi sınıfının evladıydı. İşçilerin yaşamını koruyamayan patrondan ve sermaye devletinden hesabı yine işçiler sorabilir. Hayatta kalmak için, hesap sormak için, insanca çalışılabilir ve yaşanabilir bir ülke için örgütlenmek; bugün her zamankinden çok daha yakıcı bir ihtiyaç olduğunu göstermektedir.
