Sitemizi Google aramalarında tercih edilen kaynak olarak ekleyin.
ANTALYA – Antalya’da gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31’de ülkeler arasındaki görüşmeler, zirvenin planlanan kapanış tarihinin aşılmasına rağmen ortak bir sonuç metnine ulaşamadı. Müzakerelerin merkezinde fosil yakıtların geleceği ve gelişmekte olan ülkelere sağlanacak iklim finansmanı yer aldı.
Yaklaşık 130 ülkenin fosil yakıtlardan uzaklaşma yönündeki talebi yeni anlaşma taslağına açık biçimde girmedi. Gelişmekte olan ülkelerin talep ettiği 120 milyar dolarlık finansman hedefinin de taslakta bulunmaması, iklim politikalarının ekonomik yükünün paylaşılması konusunda ülkeler arasındaki görüş ayrılıklarını belirginleştirdi.
Yaklaşık 130 Ülke Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Çağrısı Yapıyor
COP31’deki en önemli anlaşmazlık, kömür, petrol ve doğal gaz kullanımının azaltılmasına yönelik taahhütlerin sonuç bildirgesine nasıl yansıtılacağı konusunda yaşanıyor. Avrupa Birliği’nin de aralarında bulunduğu yaklaşık 130 ülke, fosil yakıtlardan uzaklaşma hedefinin açık biçimde metne yazılmasını istiyor. Suudi Arabistan ve Rusya ise bu yöndeki ifadelerin anlaşmaya girmesine karşı çıkıyor.
16 Kasım’da yayımlanan ilk taslakta fosil yakıtların aşamalı olarak terk edilmesine ilişkin seçenekler bulunuyordu. Ancak 19 Kasım’da hazırlanan ikinci taslakta bu ifadeler çıkarıldı. Böylece 2023 yılında Dubai’de düzenlenen COP28’de kabul edilen fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünün nasıl ilerletileceği belirsiz kaldı.
Suudi Arabistan, gelişmekte olan ülkelerin tarihsel sera gazı salımlarındaki payının daha düşük olduğunu savunarak fosil yakıt kullanımının sınırlandırılmasına yönelik hükümlere itiraz ediyor. Buna karşılık küçük ada devletleri ve iklim krizinden ağır biçimde etkilenen ülkeler, fosil yakıtlara ilişkin açık bir taahhüdün bulunmadığı anlaşmanın yetersiz kalacağını belirtiyor.
120 Milyar Dolarlık İklim Finansmanı Hedefi Taslaktan Çıkarıldı
Müzakerelerdeki ikinci büyük anlaşmazlık, iklim krizinin sonuçlarına uyum sağlamak için gelişmekte olan ülkelere aktarılacak mali kaynakların miktarı ve niteliği üzerinde yoğunlaşıyor.
Afrika ülkelerinin de aralarında bulunduğu gelişmekte olan ülkeler, iklim değişikliğine uyum finansmanının 2035 yılına kadar yıllık 120 milyar dolara çıkarılmasını talep ediyor. Ancak bu somut hedef, zirvenin ikinci anlaşma taslağından çıkarıldı. Bunun yerine uyum finansmanının üç katına çıkarılması yönünde daha genel bir yaklaşım benimsendi.
İklim finansmanı, özellikle kuraklık, sel, aşırı sıcaklık ve deniz seviyesindeki yükselme gibi etkilerle mücadele eden ülkeler açısından yaşamsal önem taşıyor. Bu ülkelerin birçoğu küresel sera gazı salımlarına tarihsel olarak sınırlı katkıda bulunmasına rağmen iklim krizinin ağır sonuçlarıyla karşı karşıya kalıyor.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın değerlendirmelerine göre gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğine uyum için ihtiyaç duyacağı finansman, 2035 yılında yıllık yaklaşık 305 milyar dolara ulaşabilir. Bu nedenle talep edilen 120 milyar dolarlık hedef bile öngörülen ihtiyacın tamamını karşılamıyor.
Karbon Yakalama Teknolojileri Tartışma Yarattı
Fosil yakıt kullanımının azaltılmasına ilişkin ifadelerin taslaktan çıkarılmasına karşılık karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojilerine verilen ağırlık da tartışmalara yol açtı. Yeni taslaklarda bu teknolojilerin yaygınlaştırılmasına yönelik hedefler öne çıkarken bazı ülkeler ve çevre örgütleri, bunun petrol ve doğal gaz üretiminin sürdürülmesine gerekçe oluşturabileceği uyarısında bulundu.
Karbon yakalama teknolojileri, belirli sanayi süreçlerinde ortaya çıkan karbondioksitin atmosfere salınmasını azaltmayı amaçlıyor. Ancak bu yöntemlerin fosil yakıt tüketiminin azaltılmasının yerine geçirilmesi, iklim politikalarının etkinliği açısından eleştiriliyor. Bilim insanları, karbon gideriminin bazı alanlarda gerekli olabileceğini, fakat sera gazı salımlarının hızla azaltılmasının yerini tutamayacağını vurguluyor.
Tartışmanın ekonomik boyutu da bulunuyor. Fosil yakıt üretimine dayalı şirketler ve ekonomiler açısından karbon yakalama yatırımları, mevcut üretim altyapısının daha uzun süre kullanılabilmesine olanak sağlayabilir. Buna karşılık fosil yakıtlardan uzaklaşmayı savunan ülkeler, enerji sistemlerinin dönüşümünü geciktirecek bir anlaşmanın iklim hedefleriyle bağdaşmayacağını belirtiyor.
Avrupa Birliği Anlaşmayı Reddetme Seçeneğini Gündeme Getirdi
Görüşmelerin uzaması üzerine Avrupa Birliği temsilcileri, fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin açık bir taahhüt içermeyen sonuç metnini kabul etmeyebileceklerini bildirdi. Avrupa Birliği İklim Komiseri Wopke Hoekstra, zirvenin güçlü bir anlaşmayla sonuçlanabileceğini ancak hiçbir anlaşmaya varılamaması ihtimalinin de bulunduğunu söyledi.
Marshall Adaları, Panama ve Tuvalu gibi iklim değişikliğinden doğrudan etkilenen ülkeler de taslaktaki eksikliklere itiraz etti. Özellikle küçük ada devletleri, deniz seviyesindeki yükselmenin ülkelerinin geleceğini tehdit ettiğini belirterek daha güçlü ve uygulanabilir taahhütler talep ediyor.
Buna karşılık fosil yakıt ihracatına bağımlı ülkeler, enerji politikalarının ulusal ekonomik koşullar dikkate alınmadan belirlenmesine karşı çıkıyor. Müzakerelerdeki ayrışma, ülkelerin farklı enerji altyapıları ve ekonomik çıkarlarının ortak bir iklim politikası oluşturmayı nasıl güçleştirdiğini gösteriyor.
İklim Krizinin Bedelini Kim Ödeyecek?
COP31’de yaşanan tıkanma, iklim krizinin yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik ve sınıfsal bir sorun olduğunu da ortaya koyuyor. Fosil yakıtlara dayalı üretim ve enerji sistemleri, sanayileşme sürecinde büyük sermaye birikimlerinin oluşmasında belirleyici rol oynarken bu üretim biçiminin çevresel sonuçları toplumun bütün kesimlerine eşit dağılmıyor.
İklim değişikliğinin yol açtığı kuraklık, aşırı sıcaklık, sel ve tarımsal üretim kayıpları, geçimini ücretli emekle sağlayanlar, küçük üreticiler ve yeterli kamusal korumaya erişemeyen topluluklar üzerinde daha ağır sonuçlar doğurabiliyor. Bu nedenle iklim politikalarının yalnızca toplam sera gazı salımlarını azaltmaya değil, dönüşümün maliyetinin toplumsal kesimler arasında nasıl paylaşılacağına da yanıt vermesi gerekiyor.
Emek merkezli bir iklim politikası açısından enerji dönüşümünde çalışanların istihdamının korunması, yeni iş alanlarında güvenceli çalışma koşullarının oluşturulması ve temel enerji hizmetlerine erişimin sağlanması önemli başlıklar arasında bulunuyor. Fosil yakıt üretiminin azaltılmasıyla birlikte çalışanların gelir ve sosyal haklarının korunması, uluslararası iklim tartışmalarında adil geçiş kavramıyla ele alınıyor.
İklim finansmanı anlaşmazlığı da benzer bir bölüşüm sorununa işaret ediyor. Tarihsel olarak daha fazla sera gazı salımına neden olan sanayileşmiş ülkelerin, iklim krizinden daha ağır etkilenen düşük gelirli ülkelere ne ölçüde kaynak aktaracağı konusunda bağlayıcı bir uzlaşma sağlanamıyor.
Kapitalist Kâr Düzeni ve Emperyalist Çıkarlar İklim Krizini Derinleştiriyor
COP31’de fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda yaşanan tıkanma, iklim krizinin yalnızca teknik çözümlerle aşılabilecek bir çevre sorunu olmadığını, kapitalist üretim ilişkileri ve uluslararası ekonomik güç dengeleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor. Sanayileşmiş kapitalist ülkelerin tarihsel sera gazı salımlarındaki büyük payı ve çokuluslu enerji şirketlerinin fosil yakıt üretiminden elde ettiği kazançlar, iklim krizinin ekonomik temellerinin tartışılmasını zorunlu kılıyor.
Bu tablonun merkezinde, toplumsal ihtiyaçlardan önce sermaye birikimini ve kârlılığı esas alan üretim düzeni bulunuyor. Petrol, doğal gaz ve kömür alanında faaliyet gösteren çokuluslu tekellerin ekonomik gücü, enerji politikalarının belirlenmesinde önemli bir etken oluşturuyor. Fosil yakıtlara dayalı yatırımların sürdürülmesi ve mevcut üretim altyapısının korunması yönündeki çıkarlar, iklim krizine karşı daha hızlı önlemler alınması hedefiyle çatışıyor.
Emperyalist güç ilişkileri de bu çelişkiyi uluslararası ölçekte derinleştiriyor. Tarihsel olarak sanayileşme sürecinde büyük miktarda sera gazı salımına neden olan ülkeler ile iklim krizinin sonuçlarından en ağır biçimde etkilenen yoksul ülkeler arasında belirgin bir eşitsizlik bulunuyor. Gelişmekte olan ülkelerin talep ettiği iklim finansmanının karşılanmaması, krizin yarattığı ekonomik yükün daha az kaynağa sahip toplumların üzerine bırakılması riskini artırıyor.
Bu nedenle COP31’deki anlaşmazlık, yalnızca ülkelerin farklı diplomatik tutumlarından kaynaklanmıyor. Fosil yakıt gelirlerinin korunması, enerji piyasalarındaki hâkimiyetin sürdürülmesi ve dönüşüm maliyetlerinin paylaşılması konusundaki çıkar çatışmaları da müzakerelerin temelinde yer alıyor. Kapitalist devletlerin ve çokuluslu şirketlerin ekonomik çıkarları ile iklim krizinin sınırlandırılması için gerekli dönüşüm arasındaki gerilim, zirvede somut biçimde görülüyor.
Bilimsel değerlendirmeler, sera gazı salımlarının hızla azaltılmaması halinde ekosistemlerin, gıda üretiminin, su kaynaklarının ve milyonlarca insanın yaşam koşullarının giderek daha ağır tehditlerle karşılaşacağını gösteriyor. Bu açıdan fosil yakıtlara dayalı ekonomik çıkarların korunmasına öncelik verilmesi, yalnızca bugünün iklim hedeflerini değil, gezegenin ekolojik dengesini ve gelecek kuşakların yaşam koşullarını da tehlikeye atıyor.
Türkiye ve Avustralya Başkanlığında Müzakereler Uzadı
COP31’in ev sahibi ve dönem başkanı Türkiye olurken Avustralya müzakerelerin yürütülmesinde başkanlık görevini üstleniyor. Türkiye adına Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Avustralya adına ise İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen görüşmeleri koordine ediyor.
Zirvenin 20 Kasım Cuma günü sona ermesi planlanıyordu. Ancak ülkeler arasında uzlaşma sağlanamaması nedeniyle müzakereler hafta sonuna sarktı. Kurum, delegasyonlara anlaşmazlıkların aşılması için çağrıda bulunurken yeni taslak üzerinde çalışmalar sürdürüldü.
22 Kasım Pazar günü yayımlanan üçüncü taslak da fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin açık bir taahhüt ve yıllık 120 milyar dolarlık uyum finansmanı hedefi içermedi. Yeni metinde uyum finansmanının artırılmasına yönelik görüşmelerin sürdürülmesi önerilirken ülkelerin itirazları devam etti.



































