İZMİR – İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda yaşanan patlama, 16 işçinin yaşamına mal oldu. Patlamada 2’si ağır olmak üzere 14 işçi yaralandı. Fabrikada üretimin sürdüğü koşullarda meydana gelen facia, işçi sağlığı ve güvenliğinin patronların kâr hesapları karşısında nasıl geri plana itildiğini bir kez daha gösterdi.
HABAŞ’ta yaşananlar münferit bir iş kazası olarak değerlendirilemez. Fabrikada geçmişte de işçilerin yaşamını yitirdiği iş cinayetleri yaşandı. Aynı işyerinde tekrarlanan ölümler, iş güvenliği önlemlerinin ne ölçüde uygulandığı, risklerin neden ortadan kaldırılmadığı ve denetim mekanizmalarının görevlerini yerine getirip getirmediği sorularını gündeme getiriyor.
HABAŞ’ta iş cinayetleri birbirini izliyor
HABAŞ’ta yaşanan patlama, fabrikanın kanlı geçmişini yeniden gündeme getirdi. Daha önce de işçilerin hayatını kaybettiği iş cinayetlerinin yaşandığı fabrikada, aynı tehlikelerin neden ortadan kaldırılmadığı soruları soruluyor. Ayrıca HABAŞ’ın işçi kanına bulanmış geçmişi bugünkü katliamı adeta bağıra bağıra vermiş. Ancak cezasızlık politikaları, denetimsizlik, kâr hırsı ve işçi hayatını hiçe sayan düzen gereçkliği bu katliamın meydana gelmesinin temel nedenleri olarak değerlendiriliyor.
İş cinayetlerinin ardından yapılan açıklamalar ve başlatılan soruşturmalar, işçilerin yaşamını korumaya yetmiyor. Tehlikeli üretim koşulları sürerken, gerekli önlemler alınmadığında işçiler her gün ölüm riskiyle karşı karşıya bırakılıyor. HABAŞ’taki ölümler, iş güvenliğinin kâğıt üzerindeki düzenlemelerle sağlanamayacağını bir kez daha ortaya koyuyor.
HABAŞ’ta yıllara yayılan iş cinayetleri
Açık kaynaklarda tespit edilebilen ölümle sonuçlanan olaylar kronolojik olarak şöyle:
| Tarih | Yaşamını yitiren işçi ve olay |
|---|---|
| 1999 | Bir potanın düşmesi sonucu 4 işçi hayatını kaybetti, yaklaşık 20 işçi yaralandı. Olay, dönemin sendika temsilcisinin açıklamasına dayanıyor. |
| 16 Kasım 2007 | Hurda deposunda ayrıştırma sırasında patlayan top mermisi nedeniyle 29 yaşındaki İlyas Kırdı yaşamını yitirdi. 10 işçi yaralandı. |
| 24 Ağustos 2008 | Yükleme sırasında vinçten kayan 2,5 tonluk demir bloğun altında kalan 37 yaşındaki Kutbettin Özkaya hayatını kaybetti. |
| 15 Mayıs 2013 | Vinçle kaldırılan parçanın halatının kopması sonucu 24 yaşındaki Olgar Öner yaşamını yitirdi. |
| Ağustos 2013 | Taşlama makinesinin elektrik kaçağı nedeniyle akıma kapılan Engin Solmaz hayatını kaybetti. |
| 26 Temmuz 2018 | Çelik ocağındaki patlamada yaralanan 29 yaşındaki Evren Erik, 3 Ağustos’ta tedavi gördüğü hastanede yaşamını yitirdi. |
| 18 Ekim 2018 | Toz toplama bacasında çalışan Hasan Bostancı, yaklaşık 15 metre yükseklikten düşerek hayatını kaybetti. |
| 14 Ağustos 2020 | Taşeron işçi Şaban Karaca, taşınan çelik blokların arasında kalarak yaşamını yitirdi. |
| 7 Ekim 2020 | 36 yaşındaki Kadir Özdemir, çelikhane bölümünde yaklaşık 10 metre yükseklikten düşerek hayatını kaybetti. Ailenin açtığı davada HABAŞ yüzde 70 oranında asli kusurlu bulundu. |
| 6 Kasım 2020 | HABAŞ Limanı’nda taşeron şirkette çalışan Raif Çatan, gemiye yükleme sırasında denize düşerek yaşamını yitirdi. |
| 28 Ağustos 2022 | Gece vardiyasında vinçten düşen Oktay Eryılmaz hayatını kaybetti. |
| 11 Ocak 2024 | HABAŞ Limanı’nda taşeron temizlik işçisi olarak çalışan 50 yaşındaki Kemal Özdemir’in üzerine metal bobin düştü. Özdemir yaşamını yitirdi. |
| Ağustos 2025 | HABAŞ’ta iki stajyer işçinin hayatını kaybettiği basına yansıdı. Ancak isimleri ve olayların ayrıntıları açık kaynaklarda netleştirilemedi. |
| 21 Ekim 2026 | Taşeron Akyaka firmasına bağlı çalışan 55 yaşındaki Hakan Doğan, yaklaşık 8 metre yükseklikten düşerek hayatını kaybetti. |
| 5 Kasım 2026 | Serdar Endüstri taşeronu bünyesinde çalışan 20 yaşındaki Eyüp Eğinli, iş makinesi lastiğine hava basılması sırasında meydana gelen patlamada yaşamını yitirdi. Bir işçi de yaralandı. |
Ölümle sonuçlanmayan ancak ağır sonuçlar doğuran diğer olaylar
HABAŞ’ın Aliağa tesislerinde işçi ölümlerinin yanı sıra çok sayıda patlama, yaralanma ve toplu zehirlenme olayı da kayıtlara geçti:
- Aralık 2001: Şevket Taşa’nın ayakları paletin altında kaldı ve bir bacağını kaybetti.
- 14 Eylül 2002: Hurda eritme kazanındaki patlamada Kenan Doğan, Ali Güven, Müslüm Apaydın ve Sebahattin Kara yaralandı.
- 29 Ağustos 2018: Sürekli döküm makinesindeki patlamada Veli Yılmaz, Ramazan Şen ve Hüseyin Gül ağır yaralandı.
- 8 Mayıs 2019: Pota taşıma aracının devrilmesiyle yaklaşık 80 ton sıvı çelik çalışma alanına döküldü; 11 işçi yaralandı.
- 7 Mayıs 2024: Çelik ocağındaki patlamada dört işçi yaralandı.
- 28 Eylül 2025: Çelikhane ocağındaki patlamada yedi işçi yaralandı.
Sermaye düzeni önlenebilir kazaları katliama dönüştürüyor
İş cinayetlerinin temelinde, üretimin ve kârın işçi yaşamından üstün tutulduğu sermaye düzeni bulunuyor. İş güvenliği önlemleri maliyet olarak görülüyor, üretimin aksamaması için riskler görmezden geliniyor, denetimler ise çoğu zaman işçilerin yaşamını korumaya yetmiyor.
İşçiler, patronların kârını büyütmek için ağır ve tehlikeli koşullarda çalıştırılırken, alınmayan her önlemin bedelini kendi yaşamlarıyla ödüyor. HABAŞ’taki patlama da önlenebilir iş cinayetlerinin nasıl bir işçi katliamına dönüşebildiğini gösteriyor. Bu düzende işçinin can güvenliği değil, üretimin devamlılığı ve sermayenin kazancı esas alınıyor.
HABAŞ’taki patlamanın bütün yönleriyle araştırılması, fabrikadaki çalışma koşullarının, güvenlik önlemlerinin ve denetim süreçlerinin incelenmesi gerekiyor. Fabrika yönetiminin yanı sıra denetim sorumluluğu bulunan kamu kurumlarının da ihmalleri soruşturulmalı.
HABAŞ’taki katliamın acısı ve öfkesiyle birkez daha belirtmek gerekir ki: İş cinayetleri kader değil. Önlenebilir ölümlerin son bulması, işçi sağlığını patronların insafına bırakan anlayışın değiştirilmesini ve işçilerin çalışma koşulları üzerinde söz ve karar sahibi olması için işçilerin öz örgütlülüklerini oluşturması zorunluluk haline gelmiştir.
