ANKARA – Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında 7 Ağustos 2026’da imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın 16 maddelik metni kamuoyuna açıklandı. Anlaşmanın onaylanmasına ilişkin kanun teklifi 20 Ekim’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunuldu. Metin, üç ülke arasında ortak savunma yükümlülüğü, askerî ve istihbarat iş birliği, lojistik destek ve savunma sanayisinde ortaklık öngörüyor.
Anlaşmanın en kritik hükümlerinden biri, taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının bütün taraflara yapılmış sayılması. Metinde, saldırıya uğrayan tarafa mevcut imkânlar çerçevesinde yardım sağlanması ve desteğin kapsamının değerlendirme sonucunda belirlenmesi öngörülüyor. Bu çerçeve, Türkiye’nin Suudi Arabistan’la yaşanabilecek bir askerî kriz karşısında üstleneceği sorumlulukların kapsamına ilişkin soruları gündeme getiriyor.
Suudi Arabistan’a yönelik saldırılar ve Yemen bağlantısı
Anlaşmanın TBMM’ye sunulması, Suudi Arabistan’ın Yemen’deki Husî hareketiyle yaşadığı çatışmaların sürdüğü bir döneme denk geliyor. Türkiye, Suudi Arabistan’a yönelik Husî saldırıları karşısında Riyad’ın savunma ihtiyaçlarına destek vermeye açık olduğunu bildirdi. Ayrıca Türkiye’nin Kızıldeniz’de deniz ulaşımının güvenliğini sağlamak amacıyla Suudi Arabistan öncülüğündeki bir koalisyona katılmayı kabul ettiği aktarıldı.
Yemen’deki savaş, uzun yıllardır bölgesel güçlerin müdahaleleri, vesayet ilişkileri ve karşılıklı askerî operasyonlarla şekilleniyor. Suudi Arabistan’ın öncülük ettiği askerî müdahale, Yemen’deki insani krizin ağırlaşmasında etkili olan gelişmeler arasında yer aldı. Husîlerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırıları ise çatışmanın sınır ötesine taşan boyutunu oluşturuyor.
Bu koşullarda ortak savunma anlaşmasının, Türkiye’nin Suudi Arabistan’ın güvenlik öncelikleriyle daha sıkı bir askerî ilişki kurmasına zemin hazırlayabileceği değerlendiriliyor.
“Birine saldırı, herkese saldırı” hükmü ne anlama geliyor?
Anlaşmanın ikinci maddesi, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının diğer taraflara da yönelmiş sayılmasını öngörüyor. Saldırıya uğrayan ülkeye yardım sağlanması, Birleşmiş Milletler Şartı’nın meşru müdafaaya ilişkin 51’inci maddesi çerçevesinde ele alınıyor. Bununla birlikte, verilecek desteğin kapsamı ve niteliği tarafların değerlendirmesine bırakılıyor.
Bu düzenleme, Türkiye’nin bir çatışmaya otomatik olarak asker göndermesini zorunlu kılan açık bir hükümle aynı şey değil. Reuters’a konuşan bir Türk yetkili, Türkiye’nin katkısının askerî teçhizat, silah sistemleri ve istihbarat paylaşımıyla sınırlı kalmasının beklendiğini söyledi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da anlaşmanın saldırı amaçlı olmadığını ve Türkiye’nin başka bir ülkede saldırı gerçekleştirmek üzere asker göndermeyeceğini ifade etti. Yurt dışına asker gönderilmesi için ayrıca Meclis izni gerektiği de hatırlatıldı.
Buna rağmen anlaşmanın kapsamı, Türkiye’nin gelecekteki bölgesel çatışmalarda hangi koşullarda ve ne ölçüde sorumluluk üstlenebileceği konusunda yanıtlanması gereken sorular barındırıyor.
Bölgesel ittifaklar ve emperyalist güç mücadeleleri
Mekke Anlaşması, yalnızca üç ülke arasındaki diplomatik ilişkiler açısından değil, Ortadoğu’daki güç dengeleri bakımından da değerlendirilmesi gereken bir düzenleme. Suudi Arabistan’ın güvenlik ihtiyaçları, Yemen’deki çatışmalar, Kızıldeniz’deki deniz ticareti ve savunma sanayii iş birliği aynı stratejik çerçevenin parçaları olarak öne çıkıyor.
Bu tablo, Türkiye’nin bölgesel güvenlik politikalarının hangi önceliklere göre şekillendiği sorusunu gündeme getiriyor. ABD’nin bölgedeki çıkarları ve Suudi Arabistan’la ilişkileri de bu tartışmanın önemli boyutlarından biri.
Bununla birlikte, ortak savunma yükümlülüklerinin genişlemesi, Türkiye’nin başka ülkelerin güvenlik öncelikleri doğrultusunda daha fazla askerî ve lojistik sorumluluk üstlenmesi riskini beraberinde getirebilir. Böyle bir ihtimalin toplumsal maliyeti, yalnızca savunma bütçesiyle sınırlı kalmayıp bölgesel gerilimlerin derinleşmesi ve halkların yaşam koşullarının daha da ağırlaşması biçiminde de ortaya çıkabilir.
Anlaşmanın TBMM’ye sunulmasıyla birlikte gözler onay sürecine çevrildi. Teklifin Meclis’te hangi takvimle ele alınacağı ve Dışişleri Komisyonu’ndaki görüşmelerin ne zaman başlayacağı açıklanmış değil. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için Meclis onayı gerekiyor.
Bu süreçte kamuoyunun anlaşmanın tüm hükümleri, olası askerî yükümlülükler, maliyetler ve uygulama mekanizmaları hakkında açık biçimde bilgilendirilmesi önem taşıyor.
Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın 16 maddesi
1. Madde — Egemenlik ve toprak bütünlüğü
Taraflar birbirlerinin bağımsızlığını, egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve uluslararası alanda tanınan sınırlarını korumak için iş birliği yapmayı; bu alanlara yönelik tehditleri ortadan kaldırmak üzere gerekli yöntemleri kullanmayı kabul ediyor.
2. Madde — Ortak savunma ve karşılıklı yardım
Taraflardan birine dış kaynaklı silahlı saldırı, bütün taraflara yapılmış sayılıyor. Saldırıya uğrayan ülkeye derhâl yardım edilmesi, yardımın kapsamının değerlendirilmesi ve askerî imkânlar dâhil mevcut kaynaklarla iş birliği yapılması öngörülüyor.
3. Madde — Savunma ve savunma sanayisi iş birliği
Taraflar savunma, savunma sanayisi ve güvenlik alanlarında yakın iş birliği yapmayı, silahlı kuvvetleri arasındaki ilişkileri geliştirmeyi kabul ediyor.
4. Madde — Uluslararası güvenlik istişareleri
Taraflar uluslararası güvenlik konularında düzenli görüşmeler yapacak; hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak için ortak değerlendirmeler temelinde önlemler geliştirecek.
5. Madde — Terörizmle mücadele
Taraflar, terörizmin farklı biçimleriyle mücadelede mevcut iş birliğini ve ortak çabaları, operasyonel düzeydeki iş birliği de dâhil olmak üzere güçlendirecek.
6. Madde — Askerî eğitim ve tatbikatlar
Barışta ve savaşta savunma yeteneklerini geliştirmek amacıyla personel değişimi, ortak eğitim programları, tatbikatlar ve silahlı kuvvetlerin birlikte çalışabilirliğini artıracak faaliyetler teşvik edilecek.
7. Madde — Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi
Anlaşmanın uygulanmasını ve taraflar arasındaki koordinasyonu yürütmek üzere bir Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi oluşturuluyor. Komitenin çalışma usulleri, toplantıları ve alt komiteleriyle ilgili düzenlemeler de bu madde kapsamında ele alınıyor.
8. Madde — Savunma alanındaki ortak faaliyetler
Taraflar, anlaşmada öngörülen iş birliği alanlarının hayata geçirilmesi için ortak faaliyetler yürütecek; gerekli görülen alanlarda ilave anlaşmalar ve protokoller hazırlayabilecek.
9. Madde — Anlaşmaya yeni tarafların katılması
Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi, çekirdek tarafların oydaşmasıyla başka ülkelerin anlaşmaya katılmasına ilişkin usul ve esasları belirleyebilecek.
10. Madde — Lojistik destek
Taraflar; mevcut lojistik imkânların uygunluğu ve uyumluluğu ölçüsünde barışta, savaşta ve olağanüstü durumlarda birbirlerine silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat dâhil lojistik destek sağlayacak.
11. Madde — Hukuki dayanak ve iç hukuk
Uluslararası hukuk ve tarafların kendi hukuk sistemleri saklı kalmak üzere anlaşma, hükümlerinin uygulanmasında hukuki dayanak kabul edilecek. Gerektiğinde ek yasal düzenlemeler önerilebilecek.
12. Madde — Önceki uluslararası anlaşmalar
Bu anlaşma, tarafların daha önce imzaladıkları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmıyor.
13. Madde — Gizli bilgi ve belgeler
Taraflar anlaşma kapsamında elde edilen gizlilik dereceli bilgi ve belgeleri korumayı kabul ediyor. Bu bilgiler, taraflar dışındaki devletler, şirketler veya kişilerle paylaşılmayacak; erişim güvenlik yetkisi ve bilmesi gereken ilkesi çerçevesinde sınırlandırılacak.
14. Madde — Anlaşmazlıkların çözümü
Anlaşmanın yorumlanması veya uygulanmasından kaynaklanan anlaşmazlıklar, taraflar arasında istişare ve görüşmeler yoluyla dostane biçimde çözülecek.
15. Madde — Değişiklik yapılması
Anlaşma, çekirdek taraflar arasında yürütülecek istişareler ve oybirliğiyle değiştirilebilecek.
16. Madde — Onay, yürürlüğe giriş, süre ve çekilme
Anlaşma, her ülkenin kendi usullerine göre onaylanacak ve son onay belgesinin komite sekretaryasına teslim edilmesiyle yürürlüğe girecek. Süresiz olarak yürürlükte kalacak. Taraflardan biri, yürürlüğe giriş tarihinden itibaren 10 yıl geçtikten sonra, diğer taraflara diplomatik kanallardan en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunarak anlaşmadan çekilebilecek.
Öne çıkan hükümler
- 2. madde: Bir tarafa yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının tüm taraflara yapılmış sayılması ve karşılıklı yardım yükümlülüğü.
- 6. ve 10. maddeler: Ortak askerî eğitim, tatbikat ve lojistik destek.
- 7. ve 9. maddeler: İş birliğini yönetecek komite ve yeni ülkelerin katılımına ilişkin mekanizma.
- 13. madde: Askerî ve güvenlik alanındaki gizli bilgilerin korunması.
- 16. madde: Anlaşmanın süresiz olması ve çekilmenin ancak ilk 10 yıl geçtikten sonra mümkün hâle gelmesi.
