İSTANBUL – ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik saldırı tehdidinin son saatlerinde, Pakistan arabuluculuğunda iki haftalık geçici ateşkes sağlandı. Anlaşma, 40 gündür süren ABD-İsrail saldırıları sonrası Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasıyla derinleşen bölgesel krizin ilk somut duraklama anı oldu. Ateşkesin 10 Nisan Cuma günü İslamabad’da başlayacak müzakerelerle yürürlüğe girmesi planlanıyor. Süre, tarafların mutabakatıyla uzatılabilir.
İran’ın Koşulları ve 10 Maddelik Planı
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi, ateşkesin ABD’nin İran’ın sunduğu 10 maddelik plana dayandığını açıkladı. Planın ana unsurları şöyle sıralandı:
- Saldırmazlık taahhüdü ve Hürmüz Boğazı üzerinde İran’ın egemen kontrolünün devamı.
- Uranyum zenginleştirme hakkının tanınması.
- Tüm birincil ve ikincil yaptırımların kaldırılması.
- BM Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kararlarının sona erdirilmesi.
- İran’a verilen zararlar için tazminat ödenmesi.
- ABD muharip güçlerinin bölgeden çekilmesi.
- Lübnan’daki İslami Direniş dahil direniş eksenine yönelik saldırıların durdurulması.
- Hürmüz Boğazı’ndan geçişin İran Silahlı Kuvvetleri koordinasyonunda kontrollü şekilde sağlanması.
- Yurt dışındaki bloke edilmiş İran varlıklarının serbest bırakılması.
- Tüm maddelerin bağlayıcı BM Güvenlik Konseyi kararıyla güvence altına alınması.
Konsey, bu maddelerin kabulünü “tarihi bir zafer” olarak nitelendirdi ancak savaşın sona ermediğini net biçimde belirtti.
Tarafların Açıklamaları ve Farklı Yorumlar
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi, “Düşman inkâr edilemez bir yenilgiye uğramıştır. Ancak bu süreçte tetikte olacağız” mesajı verdi. Konsey, müzakerelerin “ABD tarafına tam güvensizlik içinde” yürütüleceğini ve sahadaki kazanımların siyasi alana taşınacağını vurguladı.
ABD Başkanı Trump, ateşkesi “Hürmüz Boğazı’nın tam, derhal ve güvenli şekilde açılması” şartına bağladı. Trump, İran’ın 10 maddelik planını “çalışılabilir temel” olarak gördüğünü ancak bazı iddiaları “sahte” diye niteledi. Beyaz Saray, İran’ın açıkladığı maddelerin tamamının kabul edilmediğini belirtti.
İsrail tarafı ise ateşkese bağlı kalacağını duyurdu ancak Lübnan’daki operasyonların bu anlaşmanın dışında olduğunu ifade etti.
Ateşkesin Sınırlı Niteliği ve Gelecek Adımlar
İran resmi makamları, ateşkesin savaşın bitişi anlamına gelmediğini defalarca tekrarladı. Konsey, “Eller tetikte, düşman en küçük hatada tam güçle karşılanacaktır” uyarısını yaptı. Müzakereler 15 gün içinde sonuçlandırılmayı hedefliyor; aksi takdirde sahadaki durumun devam edeceği belirtiliyor.
Bu geçici anlaşma, ABD-İsrail ittifakının İran’a yönelik geniş çaplı saldırılarından sonra ilk kez diplomatik bir duraklama yaratırken, İran’ın direnişinin emperyalist ve siyonist güçleri masaya oturmaya zorladığını gösteriyor. Sürecin nihai sonucu, İslamabad’daki görüşmelerin seyrine bağlı kalacak.
