İSTANBUL – 19 Aralık 2000’de Bayrampaşa Cezaevi’nde gerçekleştirilen “Hayata Dönüş Operasyonu”nda 12 devrimci tutsağın öldürülmesi ve 29’unun yaralanmasıyla ilgili davanın gerekçeli kararı açıklandı.
Bakırköy 13. Ağır Ceza Mahkemesi, Kasım 2025’te verdiği zamanaşımı nedeniyle düşme kararını 84 sayfalık gerekçeyle detaylandırdı. Kararda, aynı dönemdeki Ümraniye Cezaevi katliamı davasındaki Yargıtay kararı emsal gösterilerek, zamanaşımı süresi dolduğu belirtildi.
Olayın Arka Planı
Sermaye devleti 2000 yılında F tipi cezaevlerine geçişe karşı başlatılan açlık grevi ve ölüm oruçlarını sona erdirmek, devrimcileri hücrelere koymak amacıyla 19-22 Aralık tarihlerinde 20 cezaevine eş zamanlı operasyon düzenledi. Resmi adı “Hayata Dönüş” olan operasyonlarda toplam 28 devrimci tutsak katledildi, 2 asker öldü ve yüzlerce tıutsak yaralandı. Bayrampaşa Cezaevi’nde ise 12 devrimci tutsak öldü; özellikle kadın koğuşlarında kolluk güçlerince atılan bombalarla çıkan yangınlarda 6 devrimci tutsak diri diri yanarak hayatını kaybetti.
Operasyonda görev alan jandarma personeli hakkında dava, olaydan 10 yıl sonra 2010’da açıldı. Sanık sayısı zamanla 194’e ulaştı (39 er ve 157 rütbeli). İddianamede sanıklar, “faili belli olmayacak şekilde kasten öldürme” ve “öldürmeye teşebbüs” suçlarıyla yargılandı.
Gerekçeli Kararın Detayları
Mahkeme, 17 Kasım 2025’te oybirliğiyle davayı zamanaşımı nedeniyle düşürmüştü. Açıklanan gerekçede:
- O dönemde F tipi cezaevlerinin gündeme gelmesiyle açlık grevleri başladığı, ikna çabalarına rağmen eylemlerin devam ettiği belirtildi.
- Kamuoyunda eylemlerin “örgüt baskısıyla” yapıldığı iddiaları üzerine “mağdurların kurtarılması” için müdahale edildiği savunuldu.
- Müdahalede 12 kişinin öldüğü kabul edildi, ancak Ümraniye Cezaevi davasında Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nin 2024’te verdiği zamanaşımı kararı emsal alındı.
- Suç tarihinde geçerli 765 sayılı TCK’ya göre olağanüstü zamanaşımı süresi 22 yıl 6 ay olup, bu sürenin 19 Haziran 2023’te dolduğu vurgulandı.
Kararda istinaf yolunun açık olduğu kaydedildi.
‘Gerekçesiz ve Hukuka Aykırı’
Müşteki avukatı Güçlü Sevimli, kararın “gerekçesiz ve hukuka aykırı” olduğunu belirterek, mahkemenin kendi dosyasındaki delillere değil, başka bir davanın kararına dayandığını söyledi. Sevimli, soruşturmanın savcı tarafından 10 yıl bekletildiğini, bu gecikmenin zamanaşımını mümkün kıldığını vurguladı.
İnsan hakları örgütleri ve muhalefet partileri, kararı “cezasızlık” olarak nitelendirdi. AİHM’in daha önceki kararlarında Bayrampaşa operasyonunda orantısız güç kullanıldığı ve yaşam hakkının ihlal edildiği tespitini hatırlatılırken, zamanaşımının kamu görevlilerinden kaynaklanan gecikmelerle uygulanamayacağı savunuldu.
Operasyonun siyasi sorumluları (dönemin Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk, İçişleri Bakanı Sadettin Tantan ve Cezaevleri Genel Müdürü Ali Suat Ertosun) hakkında ise hiçbir zaman dava açılmadı
