ANKARA – Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru hakkının tanındığı Eylül 2012’den Haziran 2025’e kadar geçen yaklaşık 13 yıllık süreçte 80 bin 884 hak ihlali kararı verdi. Bu kararlar, 18 ayrı hak ve özgürlük başlığı altında toplandı. İhlal kararlarının büyük bölümü, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarına paralel olarak alındı.
En Çok İhlal Edilen Haklar
Verilere göre en fazla ihlal kararı verilen başlıklar şöyle sıralanıyor:
- İfade ve basın özgürlüğü: Binlerce başvuru sonucunda en yüksek ihlal sayısına ulaşıldı. Özellikle sosyal medya paylaşımları, gazetecilik faaliyetleri ve eleştirel haberler nedeniyle açılan davalarda yoğun ihlal tespit edildi.
- Toplanma ve gösteri yürüyüşü hakkı: Barışçıl protesto, miting ve yürüyüşlerin engellenmesi, dağıtılması veya yasaklanması nedeniyle çok sayıda ihlal kararı çıktı.
- Adil yargılanma hakkı: Uzun tutukluluk süreleri, makul sürede yargılama yapılmaması ve savunma hakkının kısıtlanması gibi nedenlerle sıkça ihlal kararı verildi.
Diğer Öne Çıkan Hak İhlalleri
Mahkeme kararlarında şu haklar da önemli yer tuttu:
- Özel hayatın ve aile hayatının korunması hakkı
- Mülkiyet hakkı (kamulaştırma, el koyma ve kamulaştırmasız el atma davaları)
- Eğitim hakkı ve sendikal haklar
- Ayrımcılık yasağı ve eşitlik ilkesi
Bu dönemde AYM’nin ihlal kararlarının bir kısmı yeniden yargılama, tazminat ve bazı durumlarda beraatla sonuçlandı. Ancak kararların uygulanma oranı ve etkinliği konusunda eleştiriler devam ediyor.
Bireysel Başvuru Mekanizmasının Rolü
2010 Anayasa değişikliğiyle getirilen bireysel başvuru yolu, vatandaşların doğrudan AYM’ye başvurabilmesini sağladı. Bu mekanizma sayesinde on binlerce dosya incelendi ve mahkeme, özellikle 2016 sonrası dönemde artan başvuru yüküyle karşı karşıya kaldı. Veriler, Türkiye’de temel hak ve özgürlüklerin korunması konusunda sistematik ihlallerin varlığına da işaret ediyor.
