ANKARA – Sudan Başsavcısı İntisar Ahmed Abdulal, 15 Nisan 2023’te başlayan ve halen devam eden Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK/RSF) arasındaki iç savaşın resmi bilanço rakamlarını açıkladı. Abdulal, çatışmalarda şimdiye kadar 30 bin 267 kişinin hayatını kaybettiğini, 43 bin 575 kişinin yaralandığını belirtti.
Açıklamanın Ana Noktaları:
- Başsavcı, Sudan genelinde çatışmalardan kaynaklanan tespit edilen ölü sayısının 30 bin 267 olduğunu vurguladı. Bu rakam, resmi kayıtlara dayalı olarak açıklandı; bağımsız kaynaklar ve uluslararası örgütler (BM, WHO vb.) toplam ölü sayısının çok daha yüksek olabileceğini (150 bin civarı tahminler) belirtiyor.
- Yaralı sayısı 43 bin 575 olarak kaydedildi.
- HDK aleyhine açılan dava sayısı 188 binden fazla olduğu belirtildi. Bu davalar, savaş suçları, insan hakları ihlalleri, katliam iddiaları ve sivil kayıplar başta olmak üzere çeşitli suçlamaları kapsıyor.
- Abdulal, açıklamasında çatışmaların hukuki takibinin yoğun şekilde sürdüğünü, HDK’nin eylemlerine yönelik soruşturmaların devam ettiğini ifade etti.
Bağlam ve Güncel Durum: Sudan’daki iç savaş, Nisan 2023’ten bu yana ordunun (Sudan Silahlı Kuvvetleri) ve HDK’nin (eski Cancavid milisleri) güç mücadelesi şeklinde sürüyor. Çatışmalar özellikle başkent Hartum, Darfur bölgesi (El Faşir gibi kentler) ve diğer eyaletlerde yoğunlaştı. Savaş, milyonlarca kişinin yerinden edilmesi, açlık krizi ve insani felaketle sonuçlandı:
- Yaklaşık 14 milyon kişi yerinden edildi.
- 21 milyon kişi akut açlık riski altında.
- Uluslararası raporlarda HDK’nin Darfur’da toplu katliamlar, tecavüz ve etnik temizlik iddiaları öne çıkıyor; ordu da benzer suçlamalarla karşı karşıya.
Başsavcının bu resmi rakamları, Sudan hükümetinin çatışmalara ilişkin ilk detaylı bilanço açıklamalarından biri olarak dikkat çekti. Ancak rakamların sadece resmi kayıtlara dayalı olması nedeniyle gerçek bilançonun daha yüksek olduğu yönünde eleştiriler var. HDK tarafı ise açıklamaları “propaganda” olarak nitelendirerek reddetti.
HDK/RSF Nasıl Bir Örgüt?
Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK/RSF), Sudan’da faaliyet gösteren güçlü bir paramiliter (yarı askeri) örgüttür. Kökeni, Sudan’ın batısındaki Darfur bölgesinde 2003’te başlayan iç savaşa dayanır ve uluslararası alanda en çok tartışılan silahlı gruplardan biridir.
Kökeni ve Kuruluşu
Cancavid (Janjaweed) milisleri olarak başladı: 2003-2008 yıllarında Darfur’da Sudan hükümeti (Ömer el-Beşir dönemi) tarafından isyancı gruplara (SLA, JEM vb.) karşı kullanılan Arap kökenli atlı milislerdi. Bu dönemde soykırım, toplu tecavüz, köy yakma ve etnik temizlik suçlamalarıyla anıldı; Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Ceza Mahkemesi soruşturmaları açıldı.
2013’te resmileşti. Sudan hükümeti tarafından Hızlı Destek Kuvvetleri (Rapid Support Forces – RSF) adıyla yeniden yapılandırıldı. Resmi olarak İçişleri Bakanlığı’na, daha sonra Savunma Bakanlığı’na bağlandı. Amaç, sınır güvenliği, isyancılara karşı mücadele ve altın madenleri gibi ekonomik kaynakların korunmasıydı.
Lideri: General Mohamed Hamdan Dagalo (namıdiğer Hemedti). Darfur’da Cancavid komutanıyken yükseldi; şu anda RSF’nin fiili lideri ve Sudan’ın en zengin ve etkili figürlerinden biri.
Yapısı ve Gücü
Yaklaşık 70.000-100.000 savaşçıya sahip.
Tanksavarlar, zırhlı araçlar, insansız hava araçları (özellikle BAE’den gelen destekle) modern silahlarla donatılmış.
Altın madenciliği, kaçakçılık, paralı askerlik (Yemen, Libya gibi çatışmalarda paralı asker olarak yer aldı) sayesinde bağımsız bir ekonomik güç haline geldi.
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Wagner Grubu (eski dönemde Rusya bağlantılı), Çad ve Libya’daki bazı aktörler gibi dış güçlerden lojistik, mali ve siyasi destek aldığı iddia ediliyor.
Güncel Rolü ve 2023 İç Savaşı
15 Nisan 2023’te Sudan ordusu (SAF) ile başlayan iç savaşın ana aktörlerinden biri.
Hartum, Darfur (özellikle El Faşir), Kordofan gibi bölgelerde yoğun çatışmalar yaşanıyor.
Suçlamalar: Sivil katliamlar, toplu tecavüz, etnik temizlik (özellikle Masalit ve diğer Afrika kökenli topluluklara karşı), insani yardımların engellenmesi. 2025’te ABD Dışişleri Bakanlığı, RSF’nin Darfur’da soykırım işlediğini resmen tanıdı.
Karşı taraf (Sudan ordusu) da benzer suçlamalarla karşı karşıya; ancak RSF, özellikle Darfur’daki eylemleri nedeniyle daha fazla uluslararası kınama alıyor.
Özetle
HDK/RSF, başlangıçta hükümetin “kirli işlerini” yapan bir milis grubuyken, zamanla Sudan’ın en güçlü ikinci silahlı gücü haline geldi. 2023’ten beri orduyla iktidar mücadelesi veren, fiilen bağımsız hareket eden ve ülke ekonomisinin önemli bir kısmını kontrol eden bir yapıya dönüştü. Ancak bu güç, aynı zamanda Sudan’daki en büyük insani felaketlerden birinin (milyonlarca yerinden edilmiş, açlık krizi, on binlerce ölü) baş sorumlularından biri olarak görülüyor.
Uluslararası toplumda “terör örgütü” ilan edilmesi tartışmaları devam ederken, RSF kendisini “devrimci” ve “halkçı” bir güç olarak tanımlamaya çalışıyor.
