ROJAVA – Suriye’de yeni yönetim altında faaliyet gösteren Heyet Tahrir eş-Şam (HTŞ) kontrolündeki Diyanet İşleri ve Vakıflar Bakanlığı, Kuzey ve Doğu Suriye (Rojava) ile Kürt güçlerine yönelik saldırıları “fetih” (fütuhat) olarak nitelendiren bir genelge yayınladı. Genelge, Kur’an-ı Kerim’in Enfal Suresi‘nin 9. ayetiyle başlayarak dikkat çekti ve cami hatiplerine talimatlar verdi.

HTŞ’nin Diyanet İşleri ve Vakıflar Bakanlığı cami imamlarına gönderdiği yazıda, Rojava’ya yönelik operasyonları “fetihler” olarak tanımladı. Genelge, beş vakit farz namazlarda HTŞ, DAİŞ ve Türkiye’ye bağlı grupların “zaferi” için Kunut duası okunmasını istedi. Enfal Suresi’nin seçilmesi, 1987-1988 yıllarında Irak Baas rejimi tarafından Federe Kürdistan Bölgesi’nde yürütülen ve yaklaşık 182 bin Kürt’ün katledildiği soykırım benzeri “Enfal Harekatı”na atıf olarak yorumlandı.

Camilerde ‘HTŞ’nin zaferi’ için dua ve tekbir getirilmesi zorunlu kılındı.

HTŞ güçlerinin zaferi ve “düşmanlara” karşı başarı için Kunut duası okunması emredildi.

Genelge, Suriye genelindeki tüm camilerde uygulanmak üzere hatiplere ulaştırıldı.

Kürt güçleri, HTŞ’nin Kürt bölgelerine yönelik tehditlerini artırdığını belirterek direniş çağrıları yapıyor. Enfal referansı, Kürt halkı ve Rojava’da büyük tepkiye yol açtı; “soykırım tehdidi” ve “dini kılıfla meşrulaştırma girişimi” olarak değerlendiriliyor.

Enfal Harekâtı (El-Enfal Operasyonu): Irak Kürtlerine Yönelik Soykırım Kampanyası

Enfal Harekâtı, Saddam Hüseyin rejimi tarafından 1986-1989 yılları arasında, özellikle 1988’de yoğunlaşarak yürütülen ve esas olarak Irak Kürtlerini hedef alan sistematik bir katliam ve etnik temizlik kampanyasıdır. Operasyonun adı, Kur’an-ı Kerim’deki Enfal Suresi‘nden alınmıştır; bu sure, savaş ganimetleri ve düşman mallarının ele geçirilmesini konu alır. Rejim, bu ismi ironik ve meşrulaştırıcı bir şekilde kullanarak Kürt sivillerine ve peşmerge güçlerine karşı yürüttüğü imha politikasını “ganimet” veya “temizlik” olarak nitelendirmiştir.

Tarihsel Arka Plan ve Nedenler

İran-Irak Savaşı (1980-1988) sırasında Irak’ın kuzeyinde Kürt partileri (özellikle Kürdistan Yurtseverler Birliği – KYB/PUK ve Kürdistan Demokrat Partisi – KDP) İran’la kısmi işbirliği yaptı. Saddam Hüseyin bunu “ihanet” olarak gördü.
Rejim, Kürtlerin özerklik veya bağımsızlık taleplerini bastırmak, kırsal bölgeleri kontrol altına almak ve “Araplaştırma” politikasını hızlandırmak amacıyla harekete geçti.
Enfal, Baas rejiminin 1960’lardan beri uyguladığı Kürt karşıtı politikaların zirvesiydi: Köy boşaltmalar, zorunlu göç ve asimilasyon girişimleri.
Operasyonun askeri lideri, Saddam’ın kuzeni Ali Hasan el-Mecid (“Kimyasal Ali”) idi. Kimyasal silah kullanımı nedeniyle bu lakabı aldı.

Enfal’in Aşamaları (1988 Yoğunlaşması)

Human Rights Watch ve diğer kaynaklara göre Enfal, resmi olarak Şubat-Eylül 1988 arasında sekiz ana aşamadan oluştu (Anfal 1’den Anfal 8’e kadar). Bunlar sırayla kırsal Kürt bölgelerini hedef aldı:

Birinci Anfal (Şubat 1988): Jafati Vadisi ve PUK karargâhı çevresi.
İkinci Anfal (Mart 1988): Qara Dagh bölgesi.
Üçüncü Anfal (Nisan 1988): Germian (Garmiyan) bölgesi – en yoğun kimyasal saldırıların yaşandığı dönem.
Dördüncü Anfal (Mayıs 1988): Küçük Zab Vadisi. 5-8. Sonraki aşamalar: Diğer kırsal bölgeler, vadiler ve dağlık alanlar (Goyan, Badinan vb.).

Operasyonlar, karadan tank ve piyade saldırıları, hava bombardımanları, kimyasal silah kullanımı (hardal gazı, sinir gazı), köylerin sistematik yıkımı, toplu zorunlu göç ve idam mangalarıyla yürütüldü.

Enfal’in en bilinen ve sembolik olayı Halepçe Katliamı (16 Mart 1988): Germian bölgesinde kimyasal silahlarla yaklaşık 5.000 sivil Kürt öldürüldü. Bu saldırı, tarihin en büyük sivil kimyasal katliamlarından biri kabul edilir.

Yöntemler ve Suçlar

Kimyasal silahlar: Halepçe başta olmak üzere 250’ye yakın kimyasal saldırı.
Toplu infazlar: Yakalanan siviller (kadın, çocuk, yaşlı dahil) toplu mezarlara gömüldü.
Köy yıkımları: Yaklaşık 4.500 köy tamamen yok edildi.
Zorunlu göç: 1-1.5 milyon Kürt yerinden edildi; mülteci kamplarına sürüldü veya İran/Türkiye sınırına kaçtı.
Toplu mezarlar: 2003 sonrası Irak’ta binlerce ceset bulundu; birçok mezar hâlâ açılmayı bekliyor.

Katliamın Bilançosu

Ölü sayısı:
- Human Rights Watch: Yaklaşık 50.000-100.000.
- Kürt kaynakları ve Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi: 182.000 (en yaygın kabul gören rakam).
- Toplamda 1986-1989 arası operasyonlarda 180.000-200.000 Kürt sivilin öldürüldüğü tahmin ediliyor.
Diğer etkiler: Binlerce kişi kayıp, aileler parçalandı, kültürel miras yok edildi (okullar, camiler, hastaneler yıkıldı).
Enfal, uluslararası hukukta soykırım olarak tanınmıştır (Irak Yüksek Mahkemesi 2007’de soykırım kararı verdi; Saddam Hüseyin ve Ali Hasan el-Mecid idam edildi).

Günümüzdeki Anlamı

Her yıl 14 Nisan günü Enfal kurbanları anılır. Kürt halkı için Enfal, Halepçe ile birlikte kolektif travmanın sembolüdür. Saddam rejiminin düşmesinden sonra toplu mezarların açılması, tanık ifadeleri ve uluslararası raporlar (Human Rights Watch’un 1993 raporu gibi) soykırımı belgeledi.

Enfal, yalnızca bir askeri operasyon değil; Kürt halkının diline, kültürüne ve varlığına yönelik topyekûn bir imha girişimiydi. Bu soykırımın acısı hâlâ taze ve “bir daha asla” sloganıyla anılıyor.