ANKARA – Çin, ABD ve Rusya arasındaki son nükleer silah kontrol anlaşması New START‘ın sona ermesinin ardından, nükleer kapasitesinin diğer iki süper güçten farklı ölçekte olduğunu vurgulayarak yeni üçlü görüşmelere katılmayacağını açıkladı. Pekin, nükleer cephaneliğinin ABD ve Rusya ile aynı seviyede olmadığını belirterek, şu aşamada silahsızlanma müzakerelerine dahil olmayacağını net bir şekilde ifade etti.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, 5 Şubat 2026 tarihinde yaptığı açıklamada, New START anlaşmasının sona ermesinden “üzüntü duyduklarını” belirtti ve anlaşmanın küresel stratejik istikrarı koruma açısından büyük önem taşıdığını vurguladı. Ancak Lin, ABD ve Rusya’ya yönelik çağrıda bulunarak, Moskova’nın anlaşmanın sınırlarını bir yıl daha sürdürme teklifine Washington’un “olumlu yanıt” vermesini istedi. Çin’in tutumunu ise şu sözlerle özetledi:

“Çin’in nükleer güçleri ABD ve Rusya’nınkiyle aynı seviyede değil. Bu aşamada Çin’in nükleer silahsızlanma müzakerelerine katılması ne adil ne de makul.”

New START anlaşması, 5 Şubat 2011’de yürürlüğe girmiş ve 5 Şubat 2026’da süresi dolmuştu. Anlaşma, ABD ve Rusya’nın her birinin 1.550 stratejik nükleer savaş başlığını ve 700 kadar konuşlandırılmış fırlatma aracını sınırlıyordu. Bu, Soğuk Savaş sonrası dönemde iki ülke arasında kalan son yasal bağlayıcı nükleer sınırlama anlaşmasıydı. Anlaşmanın sona ermesiyle, 50 yıldan uzun süredir var olan nükleer silah sınırlamaları rejimi fiilen çökmüş oldu.

ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmanın sona ermesinden önce Çin’in de dahil olacağı bir “daha iyi anlaşma”dan bahsetmiş ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio da herhangi bir yeni anlaşmanın Çin’i kapsaması gerektiğini vurgulamıştı. Ancak Pekin, cephaneliğinin boyut farkını gerekçe göstererek trilateral (üçlü) müzakereleri yıllardır reddediyor.

Güncel tahminlere göre nükleer cephanelik karşılaştırması şöyle:

Rusya: Yaklaşık 5.459 savaş başlığı (en büyük envanter).
ABD: Yaklaşık 5.177 savaş başlığı.
Çin: Yaklaşık 600 savaş başlığı (çoğunluğu konuşlandırılmamış; 2030’a kadar 1.000’e ulaşması bekleniyor).

Çin’in nükleer modernizasyonu hızla ilerlerken, SIPRI ve ABD Savunma Bakanlığı raporları Pekin’in son yıllarda cephaneliğini ikiye katladığını gösteriyor. Ancak Çin, “minimum caydırıcılık” politikası izlediğini savunarak, ABD ve Rusya’nın devasa stoklarına kıyasla kendi gücünün “savunma amaçlı ve sınırlı” olduğunu belirtiyor.

Uzmanlar, New START’ın sona ermesinin üçlü nükleer silahlanma yarışı riskini artırabileceğini uyarırken, Çin’in tutumu nedeniyle kısa vadede kapsamlı bir anlaşma ihtimalinin düşük olduğunu değerlendiriyor. Anlaşmanın bitişi, stratejik istikrarsızlığı derinleştirebilir ve küresel nükleer riskleri yükseltebilir.

Pekin, ABD ve Rusya’yı kendi aralarında diyaloğu sürdürmeye çağırırken, nükleer güç asimetrisini gerekçe göstererek masaya oturmayı reddediyor. Bu açıklama, büyük güçler arasındaki nükleer rekabetin yeni bir evresine işaret ediyor.

New START Anlaşması Detayları

New START (Tam adı: Measures for the Further Reduction and Limitation of Strategic Offensive Arms – Stratejik Saldırı Silahlarının Daha Fazla Azaltılması ve Sınırlanmasına İlişkin Tedbirler Anlaşması), ABD ve Rusya arasında imzalanan son bağlayıcı nükleer silah kontrol anlaşmasıdır. Bu anlaşma, Soğuk Savaş sonrası dönemde stratejik nükleer cephanelikleri sınırlayan en önemli mekanizmalardan biriydi.

Temel Bilgiler

İmza Tarihi: 8 Nisan 2010, Prag (ABD Başkanı Barack Obama ve Rusya Devlet Başkanı Dmitry Medvedev tarafından imzalandı).
Yürürlüğe Giriş: 5 Şubat 2011.
Süre: Başlangıçta 10 yıl (2021’e kadar), 2021’de 5 yıl uzatıldı.
Sonlanma Tarihi: 5 Şubat 2026 (bugün itibarıyla süresi doldu ve artık bağlayıcı değil).
Uzatma Durumu: Anlaşma yalnızca bir kez 5 yıllık uzatma izni veriyordu; bu hak 2021’de kullanıldı. Daha fazla uzatma için yeni bir anlaşma veya yeniden onay gerekiyordu, ancak bu gerçekleşmedi.

Ana Sınırlamalar (Merkezi Limitler)

Anlaşma, her iki tarafın stratejik (kıtalararası menzilli) nükleer kuvvetlerini şu şekilde sınırlıyordu:

Konuşlandırılmış Stratejik Nükleer Savaş Başlığı: En fazla 1.550 adet (her iki taraf için de geçerli).
- Bu limit, konuşlandırılmış ICBM’ler (kıtalararası balistik füzeler), SLBM’ler (denizaltıdan fırlatılan balistik füzeler) üzerindeki gerçek savaş başlıklarını ve her nükleer kapasiteli ağır bombardıman uçağını 1 savaş başlığı olarak sayıyordu.
Konuşlandırılmış Fırlatma Araçları ve Taşıyıcılar: En fazla 700 adet.
- Konuşlandırılmış ICBM’ler, SLBM’ler ve nükleer görevli ağır bombardıman uçakları.
Toplam Konuşlandırılmış ve Konuşlandırılmamış Fırlatıcılar: En fazla 800 adet.
- ICBM ve SLBM fırlatıcıları ile nükleer kapasiteli bombardıman uçakları dahil.

Bu limitlere ulaşmak için taraflara 7 yıl süre tanındı (5 Şubat 2018’e kadar). Her iki ülke de bu tarihe kadar limitlere uydu ve anlaşma süresince altında kaldı.

Doğrulama ve Denetim Mekanizmaları

Yerinde Denetimler: Yılda her taraf için 18 kez yerinde inceleme hakkı (silah depoları, fırlatıcılar vb.).
Veri Paylaşımı: Cephaneliklerin sayısı, türü ve konumu hakkında düzenli veri alışverişi.
Bildirimler: Yeni konuşlandırma, kaldırma veya değişikliklerde önceden bildirim zorunluluğu.
Ulusal Teknik Araçlar (NTM): Uydu ve diğer istihbarat araçlarıyla izleme hakkı korunuyordu.
Denetim Süspansiyonu: Pandemi nedeniyle 2020’de askıya alındı, 2023’te Rusya katılımını askıya aldı ancak limitlere uymaya devam edeceğini belirtti.

Diğer Önemli Hususlar

Anlaşma, füze savunma sistemlerini sınırlamıyordu (ABD’nin füze savunma programları etkilenmedi).
Konvansiyonel savaş başlıklı balistik füzeler de nükleer limitlere dahil sayılıyordu (ancak sınırlı sayıda).
START I’in (1991) yerini aldı ve SORT (2002) anlaşmasını geçersiz kıldı.

Güncel Durum (5 Şubat 2026)

Anlaşmanın süresi dolduktan sonra ABD ve Rusya artık yasal olarak herhangi bir nükleer silah sınırlamasına tabi değil. Rusya, Eylül 2025’te limitlere 1 yıl daha uymayı teklif etti ancak ABD resmi yanıt vermedi. ABD Başkanı Donald Trump, “daha iyi bir anlaşma” vaadinde bulundu ve Çin’in de dahil olacağı üçlü bir anlaşma istedi. Bu durum, ilk kez on yıllardır iki en büyük nükleer gücün cephaneliklerinde yasal üst sınır olmadan hareket edebileceği anlamına geliyor ve potansiyel bir silahlanma yarışı riskini artırıyor.

New START, stratejik istikrarı sağlayan, karşılıklı şeffaflık ve öngörülebilirlik yaratan bir anlaşmaydı. Süresinin bitişi, nükleer riskleri yönetme açısından kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.