ANKARA – Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan başkanlığında düzenlenen Mevsimlik Tarım İşçiliği İzleme ve Değerlendirme Kurulu toplantısında, mevsimlik tarım işçilerinin yaşam koşulları ele alındı. Işıkhan, Mevsimlik Tarım İşçileri Projesi (METİP) kapsamında yapılan harcamaları ve barınma alanlarına yönelik destekleri anlattı. Ancak aynı dönemde tarım ve orman işkolunda yaşanan işçi ölümleri, açıklanan modelin emekçilerin temel sorunlarına ne ölçüde yanıt verdiği sorusunu gündeme getirdi.
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi verilerine göre, 2026 yılının haziran ayında 54, temmuz ayında 45, ağustos ayında ise 58 kişi tarım ve orman işkolunda yaşamını yitirdi. Üç aylık toplam en az 157 can kaybı anlamına geliyor. Bu ölümlerin 59’u ücretli işçilerden, 98’i çiftçilerden oluştu. Yaşamını yitirenler arasında 9 çocuk ve 17 kadın da bulunuyor.
Bakanın modeli: On yılda 180 milyon lira
Işıkhan, METİP kapsamında 2017-2026 döneminde 23 ile yaklaşık 180 milyon lira ödenek aktarıldığını ve 21 ilde 37 aktif alan bulunduğunu açıkladı. Barınma sorununa ilişkin yaklaşımını ise kamu kaynaklarının tamamlayıcı olarak kullanılacağı, üreticiler ve yerel aktörlerin katkısına dayanan “mikro destek modelleri” üzerinden tarif etti.
Ancak açıklanan kaynak, sorunun büyüklüğüyle karşılaştırıldığında sınırlı kalıyor. Evrensel’in hesaplamasına göre 180 milyon liranın on yıla yayılan yıllık ortalaması yaklaşık 18 milyon lira. Mevsimlik tarım işçilerinin sayısının en az 3 milyon olduğu tahmini üzerinden hesaplandığında bu tutar, işçi başına yılda yaklaşık 6 liraya karşılık geliyor. Bu hesaplama, açıklanan ödeneğin işçilere doğrudan dağıtıldığı anlamına gelmiyor; toplam kaynağın büyüklüğünü ortaya koyuyor.
Barınma desteği anlatıldı, ölümcül çalışma koşulları gündemde yoktu
Toplantıda elektrik ve su giderlerinin kullanım esasına göre düzenlenmesi ve barınma alanlarının iyileştirilmesi gibi başlıklar öne çıktı. Buna karşılık tarım işçilerinin güvencesiz çalışması, kayıt dışılık, iş kazaları ve ölüm vakalarının nasıl önleneceğine ilişkin somut bir eylem planı açıklanmadı. Evrensel’in haberine göre Işıkhan’ın konuşmasında işçi ölümleri, ücretler ve kayıt dışı çalışma konularına değinilmedi; toplantı konuşmanın ardından basına kapalı sürdü.
Oysa tarım işkolundaki ölümler yalnızca barınma koşullarından ibaret olmayan, çalışma güvenliği ve sosyal korumayla da doğrudan bağlantılı sorunlara işaret ediyor. İSİG Meclisi verilerinde çocukların da yaşamını yitirmesi, denetim ve koruma mekanizmalarının önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
Milyonlarca işçi kayıt dışı çalışıyor
Tarım işçilerinin karşı karşıya olduğu bir diğer sorun kayıt dışılık. Tarım-Sen Genel Başkanı Umut Kocagöz, sektörde yaklaşık 170 bin işçinin sigortalı olduğunu, 2 ila 4 milyon kişinin ise kayıt dışı çalıştığının tahmin edildiğini belirtti. Kocagöz’e göre kayıt dışılık, iş kazalarının önemli bir bölümünün resmî kayıtlara yansımamasına da yol açıyor.
İş Kanunu’nun 4. maddesi de 50’den az işçi çalıştırılan bazı tarım ve orman işyerlerini kanunun kapsamı dışında bırakıyor. Bu durum, tarım işçilerinin çalışma koşullarının ve haklarının güvence altına alınması konusundaki tartışmaları derinleştiriyor.
İşçilerin ihtiyacı yalnızca “destek modeli” değil
Bir yanda barınma giderleri için mikro destek modelleri ve yıllara yayılan ödenekler, diğer yanda üç ayda en az 157 can kaybı, milyonlarca kayıt dışı çalışan ve çocuk işçilerin de yaşamını yitirdiği bir tablo bulunuyor.
Açıklanan desteklerin sonuçları, yalnızca kaç ilde uygulandığı veya ne kadar ödenek ayrıldığıyla değil; işçilerin güvenli barınmaya, sigortaya, sağlıklı çalışma koşullarına ve işverenlerin etkili denetime tabi tutulup tutulmadığıyla ölçülebilir. Tarım emekçilerinin karşı karşıya kaldığı sorunların çözümü için bütçe açıklamalarının yanı sıra iş cinayetlerini önlemeye ve güvencesiz çalışmayı ortadan kaldırmaya yönelik somut adımlar gerekiyor.
