İSTANBUL – Güney Kore’de (Kore Cumhuriyeti), Aralık 2024’te kısa süreliğine ilan ettiği sıkıyönetim (martial law) girişimi nedeniyle “ayaklanmaya (isyan/insurrection) liderlik” suçlamasıyla yargılanan eski Cumhurbaşkanı Yoon Suk Yeol için savcılık, idam cezası talep etti. Bu talep, 13 Ocak 2026 tarihinde Seul Merkez Bölge Mahkemesi’nde görülen davanın kapanış duruşmasında özel yetkili savcı (special prosecutor) Cho Eun-suk liderliğindeki ekip tarafından resmen sunuldu.
Bu, Kore tarihinde bir devlet başkanı için idam talebinin ilk kez bu kadar yüksek profilli bir isyan davasında gündeme gelmesi anlamına geliyor. Yoon, Aralık 2024’te muhalefeti “devlet karşıtı faaliyetlerle” suçlayarak sıkıyönetim ilan etmiş, orduyu Ulusal Meclis çevresine yığmış ve seçim ofislerine müdahale girişiminde bulunmuştu. Ancak Meclis’in hızlı müdahalesi ve halk direnişiyle karar sadece saatler içinde iptal edilmiş, Yoon Nisan 2025’te görevden alınmış ve Ocak 2025’ten beri tutuklu yargılanıyordu.
Savcılık, Yoon’un eylemlerini şöyle nitelendirdi:
“Yoon Suk Yeol, anayasal düzeni yıkmak ve iktidarda kalmak amacıyla yargı ve yasama organlarını hedef alan bir ayaklanmanın elebaşıdır. Bu, ‘self-coup’ (kendi kendine darbe) niteliğindedir ve halkın demokrasi mücadelesine ağır darbe vurmuştur.”
Güney Kore Ceza Kanunu’na göre “ayaklanmaya liderlik” (leading an insurrection) suçunun cezaları; idam, ağırlaştırılmış müebbet hapis veya müebbet hapis.
Savcılık, Yoon’un pişmanlık göstermediğini, eylemlerinin 1980’ler askeri diktatörlük dönemini hatırlattığını ve “önceki darbecilerden (Chun Doo-hwan gibi) daha ağır cezalandırılması gerektiğini” vurgulayarak idam istedi. Eski Savunma Bakanı Kim Yong-hyun için müebbet, diğer üst düzey yetkililer için 15-30 yıl hapis talep edildi.
Karar, Şubat 2026 ortasında bekleniyor. Yoon suçlamaları reddediyor: “Yetkilerim dahilinde hareket ettim, muhalefetin yolsuzluklarını durdurmak içindi.”
Güney Kore’de 1997’den beri idam infazı yapılmıyor; idam cezası sembolik kalıyor ve genellikle müebbete çevriliyor. Uzmanlar, Yoon’un da büyük ihtimalle müebbet hapis alacağını öngörüyor.
NE OLMUŞTU?
3 Aralık 2024 gecesi, dönemin Cumhurbaşkanı Yoon Suk Yeol, televizyonda sürpriz bir konuşma yaparak acil sıkıyönetim (emergency martial law) ilan etti. Bu, 1987 demokratikleşmesinden beri Güney Kore’de ilk kez görülen ve 1980’lerden sonra en büyük siyasi krizi tetikleyen olaydı.
Sıkıyönetim İlanının Zaman Çizelgesi ve Ana Olaylar
- 22:23-22:27 KST (3 Aralık 2024): Yoon, ulusa seslenerek muhalefeti “devlet karşıtı unsurlar”, “Kuzey Kore sempatizanı” ve “yasama diktatörlüğü” kurmakla suçladı. Sıkıyönetimi “liberal demokrasiyi Kuzey Kore komünist güçlerinden korumak” için ilan ettiğini açıkladı. Siyasi faaliyetler askıya alındı, medya sansürlendi ve Ulusal Meclis ile yerel meclislerin çalışmaları durduruldu.
- Askeri Hareketlenme: Yüzlerce asker ve özel kuvvetler, Ulusal Meclis’i kuşattı, girişleri kapattı. Seçim Komisyonu ofislerine girildi. Yoon’un emriyle muhalif siyasetçiler, yargıçlar ve hatta kendi partisinin bazı üyelerinin tutuklanması planlandı (self-coup olarak nitelendirildi).
- Meclis Direnişi (4 Aralık 01:02): Muhalefet ve hatta iktidar partisi milletvekilleri, engellere rağmen Meclis’e girerek oy birliğiyle (190 vekil) sıkıyönetimin kaldırılmasını talep etti. Parlamento personeli yangın söndürücülerle askerleri püskürttü.
- 04:30 KST: Yoon, kabine toplantısı sonrası sıkıyönetimi kaldırdı ve “bazı rahatsızlıklar için özür” diledi. Süreç sadece yaklaşık 6 saat sürdü.
Arka Plan
Yoon, Nisan 2024 seçimlerinde muhalefet Demokrat Parti’nin (DPK) mecliste ezici çoğunluk (yaklaşık 2/3) kazanması sonrası bütçe engelleri, kabine üyelerine yönelik azil girişimleri ve eşi Kim Keon-hee hakkındaki yolsuzluk soruşturmalarıyla karşı karşıyaydı. Savcılık soruşturmaları, Yoon’un aylardır (Ekim 2023’ten beri) sıkıyönetim planladığını, Kuzey Kore’ye provokasyon (drone uçuşları gibi) yaparak gerekçe yaratmaya çalıştığını, ancak Pyongyang’ın yanıt vermemesi üzerine doğrudan ilan ettiğini ortaya çıkardı. Amaç: Yasama ve yargıyı ele geçirerek iktidarı sürdürmekti.
Sonuçlar ve Siyasi Süreç
- 14 Aralık 2024: Ulusal Meclis, Yoon’u azletti (impeachment). Geçici olarak görevden uzaklaştırıldı.
- 4 Nisan 2025: Anayasa Mahkemesi oybirliğiyle azli onayladı → Yoon görevden alındı.
- Haziran 2025: Erken seçimde Lee Jae-myung (DPK) kazandı ve cumhurbaşkanı oldu.
- Ocak 2025’ten beri: Yoon tutuklu yargılanıyor. İsyan (insurrection) suçundan idam veya müebbet talep edildi (13 Ocak 2026 son duruşmada savcılık idam istedi). Ülkede 1997’den beri idam infazı yapılmıyor, genellikle müebbete çevriliyor.